الگوی مبتنی برپنج نیروی رقابت
در نمودار (2-6) الگوی مبتنی بر پنج نیروی پورتر ارائه شده است. این الگو درباره تجزیه و تحلیل وضع رقابتی است و بسیاری از سازمان ها برای تدوین استراتژی از این الگو استفاده می کنند. شدت رقابت در صنایع مختلف و بین شرکت های گوناگون بسیار متفاوت است. از دیدگاه پورتر، در هر صنعت ماهیت رقابت به وسیله پنج عامل به شرح زیر تعیین می شود:
1) هم چشمی بین سازمانهای رقیب.
2) توان بالقوه برای ورود رقبای جدید.
3) توان بالقوه برای توسعه محصولات جایگزین.
4) توان عرضه کنندگان مواد در چانه زدن.
5) توان مصرف کنندگان در چانه زدن.

2-2-11-1- هم چشمی بین سازمان های رقیب
معمولاً از بین پنج نیروی رقابتی، هم چشمی بین شرکت های رقیب دارای بالاترین قدرت است. تنها زمانی استراتژی هایی که به وسیله یک شرکت به اجرا در می آید، موفق خواهد بود که بتواند نسبت به استراتژی هایی که شرکت های رقیب به اجرا در می آورند از مزیت رقابتی بالاتری برخوردار باشد. هر نوع تغییری که یک شرکت در استراتژی های خود بدهد، شرکت های رقیب واکنش متقابل نشان خواهند داد (دیوید،1387،262-261).
رقابت زمانی شدت می یابد که از شرایط زیر پدید آید:
1) شمار رقیبان افزایش یافته و این رقیبان از نظر توان و اندازه، کم و بیش برابر باشند.
2)هنگامی که تقاضا برای فراورده مورد رقابت به کندی رشد کند.
3) هنگامی که رقیبان در اثر شرایط موجود صنعت، گرایش به این می یابند که کاهش قیمت یا دیگر ابزارهای رقابت را به کار ببرند تا از این راه حجم تولید خود را افزایش دهند.
4) هنگامی که هزینه های خروج از یک پیشه افزون تر از ماندن در آن رشته و رقابت کردن باشد.
5)هنگامی که فراورده ها و خدمات رقیبان چنان مشابه همدیگر باشند که مشتریان برای خریدن نوع مشابه ساخت دیگر، تفاوت بهای اندکی را مشاهده کنند.
6) هرچه رقیبان از نظر استراتژی، طرز برخورد و شخصیت، اولویت های شرکتی، منابع و کشورهای مبدأ افزون تر و متنوع تر شوند، رقابت نوسان آمیزتر و پیش بینی ناپذیرتر می شود.
7) هنگامی که شرکت های نیرومند خارج از صنعت، شرکت های ضعیف را خریداری و با پول زیاد دست به اقدام هایی تهاجمی می زنند تا شرکت یا شرکت هایی را که تازه خریداری کرده اند، به صورت رقیب عمده در بازار در آورند (کلیف بومن ،1374،44).

مطلب مشابه :  عوامل مهم تأثیرگذار بر پیشرفت تحصیلی

2-2-11-2- توان بالقوه برای ورود رقبای جدید
اگر ورود به یک صنعت آسان باشد به محض اینکه سودآوری آن جالب به نظر آید شرکت های تازه ای وارد آن صنعت خواهند شد. اگر تقاضا برای فرآورده های صنعت چندان افزایش نیاید، ظرفیت افزوده شده ناشی از ورود شرکت های جدید، مایه آن می شود که احتمالاً قیمت و سود شرکت های دست اندرکار سقوط کنند. بنابراین تهدید ناشی از ورود، محدودیت فراوانی را برسودآوری صنعت بار می کند. عادی ترین مانع ورود عبارتند از:
1- اقتصاد های بزرگ، عملکرد صنعت در مقیاسی بزرگ در کاهش بهای تمام شده کالا را به بار می آورد.
2- کاهش بهای تمام شده به دلیل کسب تجربه نیز صورت می گیرد. در اینجا کاهش بهای تمام شده ناشی از اقتصاد بزرگ نیست، بلکه در نتیجه تجربه حاصل از تکرار تولید کالا یا خدمت به دست می آید.
3- ارجحیت مارک کالا و وفاداری مشتری، کار را به روی تازه واردان در جهت جلب مشتریان عرضه کنندگان کنونی، دشوار می کند.
4- نیازمندی های سرمایه ای، مسأله بالا بودن هزینه های ورود به یک صنعت عاملی بازدارنده است (مانند صنعت هوا – فضایی، پالایشگاه نفت).
5- مزیت های کاهش بهای تمام شده، جدا از اندازه سازمان تولید کننده است که برای مثال امکان دارد در اثردسترسی به نیروی کار یا مواد خام ارزان تر صورت گیرد.
6- دستیابی به کانال های توزیع: اگر کسی به اندازه شرکت های رقیب به مشتری دسترسی نداشته باشد، کالا یا خدمات عرضه شده وی به فروش نخواهند رسید.
7- اقدام و سیاست های دولت: قانونگذاری، ایجاد مانع های تعرفه ای و غیر تعرفه ای، حق امتیاز و غیره (کلیف بومن،1374،45).

مطلب مشابه :  عوامل فیزیولوژیک مؤثر برپرخاشگری

2-2-11-3- توان بالقوه برای توسعه محصولات جایگزین
در بسیاری از صنایع، شرکت ها با تولید کنندگان محصولات جایگزین (متعلق به صنایع دیگر) به شدت در رقابت هستند و نمونه های آن عبارتند از تولید کنندگان ظروف پلاستیکی با تولیدکنندگان ظروف شیشه ای، مقوا و آلومینیوم. همچنین تولید کنندگان استامینوفن با تولید کنندگان سایر قرص های مسکن در رقابت هستند. وجود محصولات جایگزین باعث می شود که شرکت تولید کننده نتواند قیمت بسیار زیادی برای محصولات تولیدی تعیین نماید. زیرا مصرف کنندگان به محصولات جایگزین روی خواهند آورد.
اگر قیمت نسبی محصولات جایگزین و هزینه های مربوط به تهیه این محصولات کاهش یابد در صحنه ای که محصولات جایگزین وجود دارند رقابت شدت می یابد و بر فشارهای ناشی از رقابت افزوده می شود. برنامه هایی که شرکت برای افزایش ظرفیت و رسوخ در بازار به اجرا در می آورند و نیز یورش در کسب سهم بازار از جمله معیار های بسیار شناخته شده ای هستند که می توان بدان وسیله شدت رقابت محصولات جایگزین را مشخص نمود (دیوید،1387،263).

دسته بندی : آموزش-سریع