دانلود پایان نامه

د می تواند برای مطالعه بیشتر به آیین نامه ها و دستورالعمل های مربوطه در سایت فارسی شرکت بورس کالای ایران (به آدرس:www.ime.co.ir) مراجعه نماید. همچنین کتب مفید و گرانقدری در این زمینه توسّط بزرگانی به رشته تحریر درآمده است که مطالعه آنها می تواند بسیار مفید باشد که از ذکر آنها خودداری می کنیم زیرا در قسمت منابع فهرست برخی از کتب و مقالات موجود در این زمینه قرار دارد. در پایان تنها می توان گفت «والله العالم»

فصل اول
مفاهیم و مبانی نظری تحقیق

پیشگفتار
بازار محل تلاقی عرضه و تقاضا و نیز تعیین قیمت کالاها یا خدمات می باشند. یکی از بازارهای شناخته شده در جهان، بورس کالا می باشد که در آنجا خریداران و فروشندگان بدون انتقال کالا می توانند به معامله آن بپردازند و در زمان مقرر در قراردادهایشان از محل عرضه بطور مستقیم کالا را به محل تقاضا ارسال کنند. این امر نه تنها موجب کاهش هزینه های حمل و نقل و تسهیل در تجارت کالاها می شود، بلکه فرصت اقدامات سودجویانه را از بین می برد. در نهایت کالاها و خدمات با قیمت عادلانه تری به دست مصرف کننده نهایی می رسد.
بازارهای کالایی در کشورهای صنعتی بویژه آمریکا و انگلیس قدمتی طولانی دارند، اما در کشورهای رو به رشد از جمله ایران هنوز شکل درستی به خود نگرفته اند.
بازار کالا امکان پیش فروش کردن کالا و تامین مالی مورد نیاز برای تولیدکنندگانی که با کمبود نقدینگی، مواجه هستند، مفید هستند. با وجود آنکه بورس کالا می تواند آثار مثبت اقتصادی قابل ملاحظه ای به وجود آورد، اما در تشکیل آن در کشورهای رو به رشد از جمله ایران می بایست دقت نظر کافی به عمل آید. (سازمان بازرسی، 1377، ص 75-78).
یکی از سیاست های مؤثر در کنترل قیمت ها در بازار و برقراری شرایط تعادل قیمت ها، فراهم ساختن امکان استفاده همگان از اطلاعات و دستیابی آنان به بازار کالا و خدمات می باشد. برقراری امکان استفاده از اطلاعات سبب می شود تا متقاضیان واقعی کالاها و خدمات، عرضه کنندگان را شناخته و از طریق مذاکره مستقیم در محیطی که رقابتی و قانونمند می باشد، بتوانند با قیمت های حقیقی به کالاهای موردنظر خود دست یابند. این فرآیند سبب می شود تا افرادی که به دنبال استفاده از شرایط نبودن اطلاعات هستند، نتوانند از فرصت ها به صورت پیش خرید به نفع خود سوءاستفاده نمایند و از دلالی سود ببرند.
بورس کالا به عنوان مکانی که در آن کالاهای گوناگون معامله می شوند، می تواند شرایطی را فراهم کند که تولیید کننده کالای خود را زودتر از موعد به بازار عرضه کرده و آینده ی فروش محصولات خود را با قیمت های واقعی تضمین نماید و به دلیل وجود انواع نتقاضیان در بازار، مجبور به فروش کالا به خریدار خاصی نگردد.
در ادامه سعی خواهد گردید تا ساز و کار بورس های کالا در جهان شرح داده شود و سپس با توجه به نیاز کشور، در گزارش های دیگر بورس کالا در ایران بطور جامع مورد بررسی قرار گیرد.
1-1 تعریف بازار
بازار بطور کلی به مکانی اطلاق می گردد که در آن خریداران و فروشندگان برای خرید و فروش منابع، کالاها و خدمات خود گرد هم می آیند. در گذشته اصطلاح بازار به یک مکان جغرافیایی اطلاق می شد ولی امروزه محدودیت جغرافیایی و فیزیکی برای بازار وجود ندارد و بازارهای نوین حد و مرزی ندارند. (سازمان بازرسی، 1377، ص 75-78)
1-2 انواع بازار
از نظر مکانی، بازارها به دو دسته بازار فیریکی و الکترونیکی تقسیم شده اند. بازار فیریکی مکان مشخصی است که در آن کالا یا کالاهای خاصی دادوستد می شود؛ در حالی که بازار الکترونیکی حد و مرزی نداشته و برای دادوستد از ابزارهایی نظیر رایانه، تلفن، مودم، ماهواره و… استفاده می شود. انواع بازارهای موجود در اقتصاد را می توان بدین گونه تقسیم کرد:
1- بازار محصولات (کالاهای ساخته شده و خدمات)
2- بازار عوامل تولید (نیروی کار و سرمایه) که بازار عوامل نامیده می شود.
برخی از بازارهای شناخته شده از نظر دادوستدها عبارتند از:
1- بازار کالا و خدمات
2- بازار پول
3- بازار سرمایه
در بازار کالا و خدمات، انواع کالا و خدمات بدون اینکه در بازار آورده شود، معامله می شوند و وسیله ی دادوستد اسناد، اوراق گمرکی، بارنامه و یا قراردادهایی هستند که نشان دهنده ی کیفیت و مقدار کالاها و خدمات می باشند. در بازار پول و بازار سرمایه نیر انواع اوراق بهادار دادوستد می شود.
در بازار پول، اغلب اسناد و اوراق بهادار دارای سررسید کمتر از یک سال و در بازار پول اغلب داریی های مالی دارای سررسید بیش از یک سال معامله شوند. اصطلاحا به اوراق بهادار با سررسیدکمتر از یک سال، دارایی مالی کوتاه مدنت و به اوراق بهادار با سررسید بیش از یک سال، دارایی مالی بلند مدت گفته می شود. (منظور ار دارایی های مالی، انواع مختلف اوراق بهادار از جمله سهام، اوراق قرضه، اوراق مشارکت و ابزار مشتقه می باشد.) مجموعه ی بازار پول و بازار سرمایه نیز بازار مالی را تشکیل می دهند.
1-3 خدمت به اشخاص در قالب یک بخش مالی
سیستم یا بخش مالی به شبکه ای از بازارهای مالی، تجار، خانواده ها، دولت و مؤسساتی اطلاق می شود که در این سیستم با هم فعالیت و دادوستد کرده و عملیات آنها بر اساس مقررات خاصی صورت می گیرد. این مجموعه، جریان پول و انواع سپرده ها و انواع اوراق بهادار
و ابزارهای بازارهای پول و سرمایه را در اختیار گروه های مختلف در بخش حقیقی (تولیدی) اقتصاد قرار می دهند. بر این اساس، می توان گفت که بخش مالی تزریق کننده ی حیات به بخش حقیقی اقتصاد است. به علاوه، مجموعه ی مزبور از طریق فراهم آوردن خدمات لازم برای پرداخت ها، تجهیز پس انداز، تخصیص اعتبار و و ایجاد وسایل لازم برای مقابله با خطرات تجاری و تولیدیو نوسانات قیمت، عملا فعالیت های حقیقی اقتصاد را تسهیل نموده و در جریان این فعالیت ها (هم از لحاظ کمی و هم از لحاظ کیفی) تغییر و تحول ایجاد می کنند.همچنین بخش مالی می توانداطلاعات با ارزشی را در اختیار بخش حقیقی قرار دهد که این اطلاعات به نوبه ی خود، زمینه ساز افزایش کارآیی فعالیت های کارفرمایان اقتصادی و مدیران واحدهای تولیدی می باشد. حتی قراردادهای مالی منعقد شده در بخش مالی، به عنوان پاسخی به شرایط و ویژگی های ریسکی و اطلاعاتی اقتصاد تلقی می شود و شرایط مندرج در قراردادها به شرایط اطلاعاتی و ریسکی بستگی دارد.
در بخش مالی علاوه بر آنکه از طریق اوراق بهادار نظیر سهام، اوراق قرضه و یا وام های بانکی، تامین نقدینگی مورد نیاز بخش حقیقی انجام می شود؛ ابزارهای دیگری نیز برای تسهیل مبادله در بخش حقیقی طراحی شده است. بخشی از این ابزارها، قراردادهایی هستند که در بازارهای مالی رایج بوده و کالا را قبل از تحویل، دادوستد می نمایند. این ابزارها در بازارهای سرمایه بین المللی متداول بوده و اغلب معاملات کالا بر اساس آنها انجام می شود. ابزارهای یاد شده، قراردادهایی هستند که اصطلاحا ابزار مشتقه نامیده می شوند.
1-4 ابزار مشتقه در بازار سرمایه
قراردادهای مورد استفاده در بازار سرمایه که در همه بازارها رایج بوده و امکان به کار گرفتن آنها در ایران نیز وجود دارد، عبارتند از:
1-4-1 قرارداد آینده (Futures Contract)
قرارداد آینده قراردادی است که در آن دو طرف تعهد می کنند که در یک تاریخ مشخص، کالایی را به قیمت مشخصی که بازار آن را تعیین می کند، با هم مبادله نمایند. این معامله طبق ضوابط رسمی بورس بوده کیفیت کالا نیز بر اساس همین ضوابط تعیین می شود، ضمن اینکه خریدار و فروشنده موظف به عمل کردن به قرارداد هستند. این قراردادها در بازارهای رسمی و بورس انجام شده و مقداری از مبلغ کالاهای مورد معامله نزد سازمان بورس، به عنوان وجوه تضمین حسن انجام قرارداد، قرار می گیرد.
دلیل اصلی انجام این نوع معاملات، نگرانی خریدار از احتمال افزایش قیمت یا نگرانی فروشنده از احتمال کاهش قیمت در بازار است.
1-4-2 قراردادهای احتمالی (Option Contract)
این نوع قرارداد مربوط به اوراق بهادار بوده و دارنده ی برگه ی برگه اختیار معامله (که خود نوعی اوراق بهادار است) حق دارد ظرف مدت معینی اوراق بهادار خاصی (مثل سهام شرکت ها) را به قیمت توافقی معامله کند. توضیح اینکه اوراق بهادار می توانند اسنادمربوط به کالا نیز باشند. قراردادهای اختیاری به دو دسته تقسیم می شوند:
1-4-2-1 قرارداد اختیار خرید (Call Option Contract)
در این قرارداد، خریدار پس از پرداخت مبلغی مشخص به فروشنده اختیار، حق دارد که تا تاریخ مشخص و تعیین شده در قرارداد در صورت تمایل، دارایی مشخصی را با کیفیت و قیمت تعیین شده توسط بازار رسمی بورس از فروشنده خریداری کند. در صورتی که خریدار از خرید دارایی منصرف شود، تنها مبلغ پیش پرداخت را از دست خواهد داد. بنابراین تا زمانی که خریدار از حق خود استفاده نکرده است، هیچ تعهدی در قبال فروشنده ندارد ولی در صورتی که خریدار مایل به خرید باشد و از حق خود استفاده کند، فروشنده مجبور است که تعهد را طبق قرارداد انجام دهد.(صالح آبادی، 1385، ص 74)
1-4-2-2 قرارداد اختیار فروش (Put Option Contract)
در این قرارداد، برعکس قراردا اختیار خرید، فروشنده پس از دریافت مبلغی به عنوان پیش پرداخت از خریدار، در صورتی که مایل باشد در تاریخ معینی دارایی مشخصی را به قیمت توافق شده به وی می فروشد. زمان اجرای قرارداد، نوع دارایی و قیمت و کیفیت کالا توسط بازار رسمی بورس مشخص می شود. تا زمانی که فروشنده مایل به استفاده از حق خود نباشد، خریدار نمی تواند کالا را بخرد ولی در صورت استفاده از حق خود، خریدار مجبور به خرید کالا می باشد.(هال، 1384، ص 35 – 36)
قراردادهای آینده و اختیاری الزاماً باید در بازار بورس انجام شود ولی برخی از قراردادها وجود دارند که لزوماً در بازار بورس انجام نمی شوند. این قراردادها عبارتند از:
1-4-2-2-1 قرارداد پیشرو (Forward Contract)
این نوع قرارداد دقیقا مشابه قرارداد آینده بوده و تفاوت آنها در این است که این قراردادها در خارج از بازار بورس انجام شده و همچنین به علّت اعتبار بالای هر دو طرف، مبلغ قرارداد در زمان تحویل کالا پرداخت می شود. در این قرارداد، دو طرف تعهد می کنند که در تاریخی معیّن و با یک قیمت مشخص (توافق شده) کالایی را با کیفیت مشخص مبادله نمایند.
شرط اصلی این نوع قرارداد، انتظارات کاملاً متفاوت خریدار و فروشنده از روند قیمت ها در آینده است. انتظارات متفاوت به این معنی که خریدار ممکن است احساس کند قیمت ها در آینده گران خواهد شد، متقاضی خرید می شود. از سوی دیگر فروشنده ی دیگری ممکن است تصوّر کند که در آینده قیمت ها ارزان خواهد شد، بنابراین ترجیح می دهد که در حال حاضر کالای خود را بفروشد. بنابراین خریدار و فروشنده که برداشت متفاوتی از آینده دارند، یکدیگر را ملاقات کرده و اقدام به عقد قرارداد می کنند.
1-4-2-2-2- ق
رارداد سلف و استثناء (Futures contract & exception contract)
قرارداد سلف، قراردادی است که به موجب آن دو طرف تعهّد می نمایند در تاریخ مشخص، با یک قیمت مشخص، کالایی با کیفیت معلوم را که برا اساس توافق طرفین تعیین خواهد شد مبادله نمایند. پیش شرط اصلی این قرارداد نیز مانند قراردادهای پیشرو، انتظارات متفاوت فروشنده و خریدار نسبت به قیمت های آینده است.(شرکت بورس کالای ایران، 1382، ص 4)
چنانچه در این قرارداد تمام مبلغ کالا پیش پرداخت شود، قراردا سلف است و اگر مبلغ به صورت قسطی و حداکثر تا سررسید پرداخت گردد، آن را قرارداد استثناء گویند. قراردادهای سلف و استثناء را در بازار بورس نیز می توان استفاده کرد. در این حالت سهام به عنوان کالا مبادله می شود، به این صورت که خریدار ، تعداد معینی از سهام شرکتی را برای دریافت در تاریخ معیّنی خریداری می نماید و وجه آن را به اقساط در قرارداد استثناء و یک جا در قرارداد سلف پرداخت می نمایند.

دسته بندی : پایان نامه ها

دیدگاهتان را بنویسید