دانلود پایان نامه

کشورهای جهان شده است که در مجموع حدود 10 درصد سطح خشکیهای کره زمین را دربر میگیرند [13]. بدون تردید پارک‌ها و مناطق حفاظت‌شده سنگ بنای استراتژی جهانی حفاظت از تنوع زیستی هستند، به همین دلیل ما شاهد گسترش سهم سرزمین‌های حفاظت‌شده و پارک‌ها هستیم ]55[. پارکهای ملی و به‌طورکلی زیستگاههای زیستکره میراثهای باارزش طبیعی هر سرزمین و کشور محسوب می‌شوند که مبین گسترهای از اکوسیستمهای دستنخورده، تنوع عظیمی از گونههای گیاهی و جانوری، سیمای منحصربه‌فردی از چشماندازها، عوارض زمین و آثار تاریخی فرهنگی بیشمار و دارای ارزش‌های اقتصادی، آموزشی، پژوهشی و تفرجگاهی دیگر در گسترهای نه‌چندان وسیع می‌باشد [12]. اصولاً موجودیت پارکهای ملی بهواسطه وجود منابع ارزشمند زیستی، فیزیکی، تاریخی فرهنگی، تفرجگاهی، زیباشناسی و … است، تا بتوان با مدیریت آنها به اهداف حفاظتی، پژوهشی، آموزشی، تفرجی دست یافت. همچنین
فرایند مدیریت چیزی بیش از حفاظت صرف گونهها و انتخاب مناطق حمایت شده است و در این روند باید علاوه بر حفاظت زیستمندان، تدارک فعالیت‌های پژوهشی آموزشی و تفرجی و مدیریت آثار باستانی فرهنگی نیز در نظر گرفته شود [14]. لذا بعد از برقراری مناطق حفاظت‌شده و پارکها، مدیران هنوز با چالشهای متعددی برای حفظ شرایط اکولوژیکی و تنوع زیستی مواجه‌اند [56]. فرایندها، موجودات زنده، و انرژی که در میان این اکوسیستمها وجود دارند اغلب به سمت استفادههای غیر حفاظتی کشیده شده‌اند. در حال حاضر بهواسطه فعالیتها و کاربری‌های انسانی ساختار بسیاری از منظرها تغییر کرده و الگوهای جدیدی را بهوجود آورده است. این الگوها روی تنوع و بسیاری از پدیده‌های اکولوژیکی منظر نظیر جابهجایی جانوران، زادآوری، فرسایش و … تأثیر دارد [18]. فعالیت‌های انسان میتواند باعث قطع جریان اکولوژیکی بین مناطق حفاظت‌شده و پارکها شود، بنابراین تغییر در الگوهای فعالیت‌های انسانی در اطراف مناطق حفاظت‌شده و پارکها یک موضوع مهم برای مدیران این نواحی است. تخریب و تکه‌تکه شدن زیستگاه علل عمده از دست دادن گونهها در سطح جهان هستند و بسیاری از مناطق حفاظت‌شده و پارکها در حال از دست دادن تنوع زیستی خود به دلیل فعالیت‌های انسانی در اطراف خود هستند. این روند نشان دهنده نیاز به درک بهتر از اثرات زیست‌محیطی تغییر کاربری در اطراف پارکهاست ]55[. یک استراتژی برای مدیریت استفاده‌های چندگانه درون و اطراف مناطق حفاظت‌شده، زون بندی است، یک رویکردی که در آن مرزهای فضایی برای شناسایی مناطق با درجات مختلف فشارهای مجاز انسانی ترسیم می‌شوند [50]. زونبندی یک ابزار کلیدی توصیه شده برای مدیریت مناطق حفاظت‌شده [57] و یک روشی است که میتواند تضادها را به‌وسیله پارتیشنبندی سیمای سرزمین در واحدهای کاربری اراضی مختلف که فعالیت‌های انسانی را در سطوح مختلف مدیریت می‌کند، کاهش دهد [62]. با این‌حال عدم زونبندی در بسیاری از کشورهای درحال‌توسعه متداول است و این مناطق برای رسیدن به اهدافی که برای آنها طراحی شده است دچار مشکلات بزرگی می‌شوند [59]. پس برای تضمین و تحقق اهداف مناطق حفاظت‌شده در چارچوب ابعاد گوناگون حفاظتی، پژوهشی، آموزشی و تفرجی، اعمال مدیریت از طریق تهیه طرحهای جامع پارکداری ضروری است و برای تأمین چنین اهدافی، شناسایی تفکیک زونها و تدوین برنامههای مربوطه به‌منظور مدیریت علمی پارکها امری اجتناب‌ناپذیر است [15].
در این مطالعه پناهگاه حیات‌وحش قمیشلو با توجه به کاربری‌های اطراف آن زونبندی خواهد شد. پناهگاه حیات‌وحش قمیشلو به دلیل قرار گرفتن در بین شهرهایی ازجمله اصفهان، علویجه، شاهین‌شهر، نجف‌آباد و مورچه‌خورت تحت تأثیر فعالیتها و کاربری‌های انسانی قرار دارد. فعالیت‌هایی مانند کشاورزی، صنایع، سکونتگاههای انسانی و حتی جاده‌ای که از وسط این منطقه میگذرد. بنابراین در این مطالعه سعی می‌شود تأثیر این فعالیتها در تعیین محل و نوع زونها نمایان شود. به همین خاطر یک بافر 10 کیلومتری اطراف پناهگاه به منطقه مطالعه اضافه خواهد شد و زون بندی در دو مرز یکی بدون بافر و دیگری همراه بافر انجام خواهد شد.
1-2 ضرورت تحقیق
پناهگاه حیات‌وحش قمیشلو به‌عنوان یک زیستگاه ارزشمند، گونههای متعدد از پستانداران خصوصاً کل و بز، قوچ و
میش و آهو را در خود جای داده است. به‌علاوه پستاندارانی نظیر پلنگ، روباه، کفتار، گربه وحشی، گورکن راه‌راه، شغال، خرگوش، کاراکال، تشی، موش و جربیل در این پناهگاه دیده می‌شوند. این منطقه همچنین زیستگاه انواع پرندگان و خزندگان می‌باشد. بنابراین لازمه حفاظت و مدیریت صحیح این پناهگاه اجرای طرح زونبندی در این منطقه می‌باشد [39]. از طرفی باید به این موضوع توجه نمود که اطراف مناطق حفاظت‌شده و کاربری‌های موجود در نواحی پیرامونی، بر روی این مناطق بسیار اثرگذار هستند. مطالعات اقتصادی اجتماعی پارک و حاشیه آن حاکی از آن است که تا قبل از سال 1336 افرادی در قالب زندگی روستایی در پارک میزیستند و پس از اعلام حفاظت این مکان را ترک نمودند ولی حضور آنها در قالب بهرهبرداریهای زراعی و دامی اثرات تخریبی شدیدی در حواشی پارک به‌جای گذارده و میگذارد [15]. بنابراین به نظر می‌رسد بایستی در زون بندی مناطق حفاظت‌شده، حداقل در این مناطق محیط پیرامونی را نیز در نظر بگیریم تا بتوانیم تا حد امکان از آثاری که بر روی زیستگاه جانوران دارند بکاهیم.
1-3
اهداف تحقیق
هدف این مطالعه زونبندی پناهگاه حیات وحش قمیشلو با درنظر گرفتن کاربریهای اطراف و بدون درنظر گرفتن کاربریهای اطراف آن و سپس مقایسه این دو نوع زونبندی میباشد. بطوری که از طریق این مقایسه میزان اثر کاربریهای پیرامون پناهگاه، بر روی زونها مشخص شود.

مطلب مشابه :  پایان نامه ارشد دربارهمذاهب خمسه، حقوق تجارت

فصل دوم
تعاریف و بررسی منابع

با توجه به مطالعاتی که تاکنون در سطح ایران و جهان در رابطه با زونبندی مناطق حفاظت‌شده صورت گرفته است مشاهده می‌شود که بیشتر این مطالعات برگرفته از اصول و روش‌های قدیمی مانند روش مک هارگ (1969) [42] و یا دکتر مخدوم [15] میباشند و به‌ندرت منطقهای با استفاده از اصول مبتنی بر سامانه اطلاعات جغرافیایی زونبندی شده است. همچنین کلیه این مطالعات ازلحاظ محدوده مطالعه در حدومرز منطقه حفاظت‌شده صورت پذیرفته است و تأثیری که ممکن است از محیط پیرامونی این مناطق بر درون آن رسوخ کند ازنظر محققین در تعیین زونها دور مانده است.
در مطالعات قبلی برای شناخت بهتر پدیدها و تهیه نقشه‌های مناسب جهت انجام آنالیزهای مربوطه از روش‌های مختلفی مانند اجرای عملیات صحرایی، نقشههای کاغذی، دادههای آماری و اسناد موجود استفاده شده است. همچنین روی‌هم گذاری نقشهها جهت رسیدن به واحدهای مشترک به‌صورت دستی بوده که ازنظر زمانی بسیار وقت‌گیر بوده است. محصول این نوع عملیات، نقشههای چاپ شده بر روی کاغذ بدون دادههای آماری یا دادههای آماری بدون نقشه است [12]. اما در شرایط کنونی استفاده از روش‌های مدرن مانند تصاویر ماهوارهای و بهرهگیری از نرمافزارهای پردازش این تصاویر باعث کاهش صرف زمان و افزایش دقت در آنالیزها شده است. برای شناخت بهتر منطقه و منابع موجود، که بتوان عملیات زون بندی را به‌طور صحیح انجام داد [12]، نیاز به نقشه سازی و تولید نقشه منابع می‌باشد که در این مطالعه از تصویر ماهوارهای قابل دسترس استفاده شده است.

2-1 ماهواره لندست
ماهوارههای لندست توسط سازمان ملی هوانوردی و فضانوردی آمریکا طراحی و در مدار زمین قرار گرفتهاند. مدار گردش این ماهوارهها به‌گونه‌ای انتخاب شده که در ساعت حدود 9:45 به‌وقت محلی از بالای اهداف زمینی خود عبور می‌کنند. همچنین این ماهوارهها هر 103 دقیقه یک‌بار به دور زمین میچرخند، بنابراین دارای 14 مدار در روز هستند. این ماهواره شامل لندستهای 1،2،3 که دارای سنجندههای MSS و RBV هستند و لندستهای 4،5،7 که بر روی لندستهای 4 و 5 سنجندههای MS و TM و بر روی لندست 7 سنجنده ETM+ نصب شده است [9]. همچنین ماهواره لندست 8 در تاریخ 11 فوریه سال 2013 پرتاب شده است. این هشتمین ماهواره از سری ماهواره‌های لندست می‌باشد. لندست 8 با استفاده از 2 سنجنده، یکی سنجنده تصویربردار عملیاتی زمین1 (OLI) و دیگری سنجنده مادون‌قرمز حرارتی2 (TIRS) اخذ مستمر دادهها و در دسترس بودن دادههای لندست را تضمین خواهد کرد [57]، که از قابلیتهای سنجده OLI می‌توان به این موارد اشاره کرد: 1- قدرت تفکیک طیفی بهتر با محدودههای باریکتر و افزودن 2 باند طیفی بیشتر جهت مطالعات آئروسلها، کیفیت آب‌های ساحلی و ابرهای سیروس (اخذ اطلاعات در 9 باند طیفی). 2- افزایش 4 برابری دقت ثبت ژئودتیک مطلق تصاویر. 3- تغییر هندسه تصویربرداری از Whiskbroom به Pushbroom و درنتیجه اخذ 150 صحنه اطلاعاتی بیشتر در روز (400 تصویر در روز). 4- افزایش نسبت سیگنال به نویز 5- بهبود قدرت تفکیک رادیومتریک از 8 بیت به 16 بیت و امکان توصیف بهتر پوشش زمین [59]. مشخصات اصلی ماهواره لند ست 8 در جدول 2-1 نشان داده شده است.
جدول 2-1 مشخصات ماهواره لندست 8 [59]
نام سنجنده
باند طیفی
طول‌موج ?m
قدرت تفکیک
عرض تصویربرداری

OLI
باند 1 باند Coastal/Aeroso
453/0 – 433/0
30 متر
185 کیلومتر

باند 2- آبی
515/0 – 450/0
30 متر
185 کیلومتر

باند 3- سبز
600/0 – 525/0
30 متر
185 کیلومتر

باند4 – قرمز
680/0 – 630/0
30 متر
185 کیلومتر

باند 5- مادون‌قرمز نزدیک
855/0 – 845/0
30 متر
185 کیلومتر

باند 6- مادون‌قرمز طول‌موج کوتاه
660/1 – 560/1
30 متر
185 کیلومتر

باند 7- مادون‌قرمز طول‌موج کوتاه
300/2 – 100/2
30 متر
185 کیلومتر

باند 8- Panchromatic
680/0 – 500/0
30 متر
185 کیلومتر

باند 9- Cirrus
390/1 – 360/1
30 متر
185 کیلومتر
TIRS
باند 10- مادون‌قرمز حرارتی
30/11 – 30/10
30 متر
185 کیلومتر

مطلب مشابه :  پایان نامه با واژه های کلیدیورشکسته، ورشکستگی، التجاره، اشخاصی

باند 11- مادون‌قرمز حرارتی
50/12 – 50/11
30 متر
185 کیلومتر
2-2 مناطق حفاظت‌شده
مناطق حفاظت‌شده اصولاً برای حفظ تنوع زیستی دایر شدهاند. این مناطق بنیان تمام استراتژیهای حفاظتی هستند که در راستای نگهداری عملکرد اکوسیستمهای طبیعی عمل می‌کنند تا پناهگاه و مأمنی برای گونهها و حفظ جریانهای اکولوژیکی که در شرایط سخت و شدید چشماندازهای خشکی و آبی قادر به زیستن و تداوم نیستند، فراهم نماید [27]. در راستای تلاش برای درک و توصیف بهتر رویکردهای گوناگون، اتحادیه جهانی حفاظت از طبیعت منابع طبیعی (آی یو سی ان)3 بر اساس اهداف مدیریتی، مناطق حفاظت‌شده را در شش کلاس، و دو زیر کلاس طبقهبندی نموده است که در جدول 2-2 به‌صورت خلاصه بیان شده است [27].
جدول 2-2 شش طبقه اصلی مناطق حفاظت‌شده [35]
نام طبقه
تعریف
هدف اولیه
ذخیرهگاه طبیعت محدود شده
Ia
ناحیه یا سرزمین خشکی و دریایی که اکوسیستمها، چهرههای زمین‌شناسی یا فیزیولوژیکی و یا گونههای برجسته یا معرف و شاخص را دارا باشد
حفاظت ن
احیهای، ملی و جهانی از اکوسیستمها، گونهها و یا سیماهای مهم زمین‌شناختی که این ویژگیها اساساً در صورت عدم حضور انسان محقق می‌شوند.
نواحی رام نشده
Ib
ناحیه بزرگی از زمین/دریا که بدون تغییر و یا اصلاح یا با اصلاحات بسیار کم، ویژگیها و تواناییهای طبیعی آن دست‌نخورده و محفوظ می‌باشد.
برای حفاظت طولانی مدت از یکپارچگی اکولوژیکی ناحیهای که تحت تأثیر فعالیت‌های انسانی نیست، فارغ از زیرساختهای انسانی است و جایی است که نیروها و جریانات طبیعی چیره هستند.
پارک ملی
II
مناطق نسبتاً وسیع آبی یا خشکی مشتمل بر نمونههای معرف از نواحی طبیعی عمده، چشماندازهای طبیعی و یا مناظر بااهمیت جهانی. این مناطق عمدتاً برای حفظ اکوسیستم و اهداف تفرجی مدیریت می‌شود.
برای حفاظت از تنوع زیستی که در طول آن ساختارهای اکولوژیکی و جریانات محیط تحت حمایت قرار میگیرند و اهداف آموزشی و تفریحی را توسعه می‌دهد.
اثر طبیعی ملی
III
ناحیهای که شامل یک یا چند سیمای طبیعی یا طبیعی/فرهنگی ویژه که دارای ارزش منحصربه‌فرد و برجستهای به خاطر نادر بودن ذاتی، نماینده بودن یا ویژگیهای زیباشناختی یا اهمیت فرهنگی آنهاست.
حفاظت از سیماهای ویژه و برجسته طبیعی، تنوع زیستی و زیستگاههای وابسته به آن.
مناطق تحت مدیریت برای حفاظت از زیستگاهها
IV
ناحیهای از زمین/دریا منوط به دخالت فعال برای دستیابی به اهداف مدیریتی از قبیل اطمینان از صیانت زیستگاهها و یا پرداختن به شرایط لازم گونههای ویژه
نگهداری، حفاظت و ترمیم گونهها و زیستگاهها
چشماندازهای خشکی و دریایی
V
ناحیهای از زمین، با ساحل و دریا درصورت مقتضی، جایی که تعامل بین انسان و طبیعت در طول زمان یک ناحیه از ویژگیهای متمایز باارزشهای مهم زیباشناختی، اکولوژیکی و یا فرهنگی را بهوجود آورده است و همچنین دارای تنوع زیستی غالباً بالا می‌باشد.
برای حفاظت و حمایت منظرههای خشکی و آبی مهم و طبیعت وابسته به آن و سایر ارزشهایی که به‌وسیله تعامل انسان و طبیعت از طریق اعمال مدیریت سنتی ایجاد می‌شود.
مناطق حمایت شده برای مدیریت منابع
VI
ناحیهای شامل سیستمهای طبیعی برجسته و بکر برای تضمین دراز مدت حفاظت و نگهداری از تنوع زیستی، درحالی‌که به‌طور همزمان یک جریان از تولیدات و خدمات طبیعی برای پاسخگویی به نیازهای جامعه را فراهم کند.
برای حفاظت از اکوسیستمهای طبیعی و استفاده پایدار، زمانی که حفاظت و استفاده پایدار به‌طور همزمان مفید هستند

2-3 زونبندی
زونبندی یک ابزار کلیدی توصیه شده برای مدیریت مناطق حفاظت‌شده است [59]. یک استراتژی برای مدیریت استفاده‌های چندگانه درون و اطراف مناطق حفاظت‌شده و یک رویکردی که در آن مرزهای فضایی برای شناسایی مناطق با درجات مختلف فشارهای مجاز انسانی ترسیم می‌شوند [50]. دی (2002) می‌گوید: یک رویکرد زونبندی استفاده چندمنظوره سطح بالایی از حفاظت برای مناطق خاصی درحالی‌که اجازه استفاده معقول ازجمله فعالیت‌های ماهی گیری مداوم در مناطق دیگر فراهم می‌کند. از طریق زون بندی برای هر واحد زمین کاربری خاصی در نظر گرفته می‌شود. به‌طور معمول طرح زونبندی عبارت است از: مناطق مرکزی که حفاظت از آن به‌طور سخت‌گیرانه‌ای اجرا می‌شود و مناطقی که به تدریج در آها حضور و فعالیت انسانی رفته‌رفته شدیدتر می‌شود [47].
در مجموع در مناطق تحت حفاظت اهداف زیر برای زونبندی قابل اجرا هستند.
1- فراهم آوری زمینه حفظ و حراست از زیستگاهها، اکوسیستمها و فرآیندهای اکولوژیک


دیدگاهتان را بنویسید