دانلود پایان نامه

نمی‌تواند در او اثر بگذارد.
«غالباً خیال می‌کنند که حسن خلق و لطف معاشرت و به اصطلاح امروز اجتماعی بودن، همین است که انسان همه را با خود دوست بدارد. اما این برای انسان هدفدار و مسلکی که فکر و این رأی را در اجتماع تعقیب می‌کند و درباره منفعت خود نمی‌اندیشد، میسر نیست. چنین انسانی خواه ناخواه یک رو و قاطع و صریح است مگر این که منافق و دورو باشد زیرا همه مردم یک جور فکر نمی‌کنند و یک جور احساس ندارند و پسندهای همه یکنواخت نیست. عادل دارد، فاسق دارد و آنها همه نمی‌توانند یک نفر آدم را که هدفی را به طور جدی تعقیب می‌کند و خواه ناخواه با منافع بعضی از آنها تصادم پیدا می‌کند، دوست داشته باشند. تنها کسی می‌تواند درستی طبقات مختلف و صاحبان دینهای مختلف را جلب کند که متظاهر و دروغگو باشد و با هرکس مطابق میلش بگوید و بنمایاند. اما اگر انسان یک رو باشد و مسلکی، قهراً یک عده‌ای با او دوست می‌شوند و یک عده‌ای دشمن» (همان: 23).
باید کودکان و نوجوانان را به تدریج با روحیه جذب و دفع پرورش دهیم. اگر فقط جاذبه داشته باشیم همه انسانها با هر نوع فکر و اندیشه‌ای وارد می‌شوند و مرز حق و باطل در نظر انسانها با هم خلط می‌شود اگر فقط دافعه باشد امکان و فرصت تأثیرگذاری، آدمسازی و توسعه امت اسلامی از دست می‌رود هریک از این دو حالت با وظیفه و رسالت مسلمانی سازگار نیست.
11- پیوند تربیت با معنویت:
بین تربیت و معنویت رابطه ذاتی وجود دارد. در همه اجزا و عناصر تربیتی باید از طریق دعا و نیایش، جهت فعالیتها را به سوی خداوند معطوف کنیم تا هدفهای تربیتی تحقق یابد. به قدری این ارتباط تربیت و معنویت قوی است که اگر برخی ارزشهای انسان که مورد قبول دین اسلام هم هست در وجود کسی باشد نهایتاً آن انسان به سوی معنویت الهی حرکت خواهد کرد.
«اگر انسان علاقه‌مند به تربیت خودش و فرزندانش به تربیت اسلامی هست و یا می‌خواهد افرادی را تربیت کند واقعاً باید به مسئله نیایش، دعا و عبادت اهمیت بدهد و اصلاً مسئله عبادت‌، قطع نظر از اینکه پرورش یک حس اصیل است تأثیر زیادی بر سایر نواحی آن دارد» (مطهری، 1377: 341).
اعمال و رفتار انسان یک صورت و یک سیرت دارد. ممکن است دو نفر یک کار را انجام دهند یکی از آن ها کار را برای یک هدف دنیوی انجام دهد و دیگری همان کار را برای رضای خدا به انجام رساند. دومی سیرت الهی دارد و با معنویت درآمیخته است در نتیجه ارزش و جایگاه ویژه پیدا می‌کند.
3-9-2-اصول تربیتی از دیدگاه مقام معظم رهبری:
اصول تربیتی از منظر به شرح زیر عبارتند از:
جهانی وجاودانی بودن:
تربیت اسلامی، جهانی است و همۀ انسانها را فراتر از ویژگی جغرافیایی نژادی آنها در بر میگیرد. اسلام برای تربیت انسان به معنای عام آمده است نه برای یک قوم و یا یک منطقه خاص. نظام تربیتی اسلام جاودانی است، یعنی با گذشت زمان و تغییراتی که در امور اقتصادی اجتماعی و سیاسی و غیره به وجود آید اعتبار خود را از دست نمیدهد و همچنان پایدار و جاودانه میماند. علت جاودانه بودن و بقای تربیت اسلامیان است که اولاً با فطرت انسان هماهنگی دارد و یک چیز تحمیلی بر وجود انسان نیست. ثانیاً کامل است و برای مسائل اساسی زندگی بشری راهحل و پاسخ منطقی دارد. ختم نبوت در وجود مقدس حضرت رسول اکرم (ص) بدین معناست که برنامه ایشان کامل و همیشگی است و بعد از ایشان پیامبری نمیآید تا برنامه جدیدی عرضه کند.
جهتگیری علمی:
بهرهگیری از یافتههای علمی (تعلیم و تربیت، روانشناسی، جامعهشناسی و…) برای یافتن روشها و شیوههای جدید به شرطی میتواند در مکتب تربیت دینی مؤثر واقع شود که این روشها، مرزهای کیفی و کمّی خود را از زبان قاطع اصول و معیارهای موجود در دین اخذ کرده باشند. بحث ترکیب غایت و شیوه، هدف و مکانیزم، بینش و روش ناظر به همان عنوان هسته و پوسته و جوهر و صدف تربیت است. ما میتوانیم از دستاوردهای بشری در نیل به وضعیتهای بهتر و مناسبتر تحت حاکمیت معیارهای دینی استفاده نماییم. آنچه اهمیت دارد میزان اشراب غایات و مقاصد در روشها و شیوههاست.
توجه به مسایل دینی واعتقادی:
یکی از عامترین ویژگیهای حاکم بر اصول تربیت مشخصه خدا محوری است. این ویژگی جوهر اساسی رفتار و منش فرد دیندار را تشکیل میدهد و بهعنوان مهمترین عامل در ایجاد تمایز تربیت دینی از دیگر حوزههای تربیتی مطرح میگردد. به طور مشخص، مفهوم خدا محوری عبارت است از «جهتگیری کلیه اعمال و رفتارهای انسان به سوی ملاکها و معیارهای الهی». انعکاس این امر در فضای تربیت بیانگر ویژگی خدامحوری است. جریان ویژگی خدامحوری در اصول تربیت سبب جهتگیری اصول به سوی تعالی میشود. نگاه به انسان از هر روزنهای غیر از روزنه الهی، حتی خِرَد و عقل، پیامآور نوعی مواجهه با او در زوایای محدود به جهان مادی و راهبری وی به گسترهای کاملاً متفاوت از خاستگاه الهی و ابدی است.
10-2- عوامل مؤثر بر تربیت دینی:
در روانشناسی رشد معمولاً دو عامل مهم محیط و وراثت مورد تأکید است که در قسمت زمینههای تربیت هم مورد بررسی قرار گرفت. در دیدگاههای صاحبنظران تربیت دینی و متون اسلامی، علاوه بر عوامل محیطی و وراثت، عوامل دیگری نیز مورد تأکید قرار گرفته است که به برخی از آنها اشاره میشود.
1-10-2- عوامل مؤثر بر تربیت دینی از منظر امام خمینی (ره)
حضرت امام خمینی (ره) در بیانات و نظرات مکتوب خود عوامل زیر را بر تعلیم و تربیت مؤثر میدانند: عوامل دینی شامل: ارا
ده و عنایت الهی، انبیا و ائمه علیهم السلام، اسلام، قرآن، احادیث و دعا، ایام الله، شعائر مذهبی و عزاداریها، عوامل فردی شامل: زمینه وراثتی، اعتقاد به مبدأ و معاد، اتصال روحی به خداوند (توکل، اخلاص، توجه به خدا)، فضایل اخلاقی، رذایل اخلاقی، عوامل اجتماعی و محیطی شامل: فرهنگ، مکتب، حکومت و قانون، خانواده، مدرسه و دانشگاه، حوزههای علمیه، مساجد و روحانیت، ورزش و مکانهای ورزشی، متفکران و نویسندگان، رسانهها، نهادهای تأدیبی و اجرای حدود الهی، بلایا و مصایب، امتحان (امام خمینی، 1387: 123).
2-10-2-عوامل مؤثر بر تربیت دینی از منظر آیت الله خامنهای:
آیت الله خامنهای قایل به این هستند که عوامل زیر بر تعلیم و تربیت مؤثر هستند: خانواده، آموزش و پرورش و دانشگاهها، حوزه و تبلیغ، صدا و سیما، کتابها، مطبوعات، دولت و محیط و نظام اجتماع (بانکیپور فرد و قماشچی، 1380).
داوری (1374) در فصل اول کتاب نقش معلم در تربیت دینی، عوامل مؤثر بر تربیت دینی را سه دسته شامل عوامل درونی، عوامل بیرونی و عوامل فوق طبیعی میدانند. ایشان عوامل درونی را شامل فطرت الهی، اراده و داشتههای ارثی دانسته عوامل بیرونی را دربرگیرنده محیط انسانی و محیط طبیعی معرفی کرده که محیط انسانی از نظر ایشان شامل خانه، مدرسه، دوستان و همسالان، وسایل ارتباط جمعی، مؤسسات فرهنگی و محیط کار می باشد و در نهایت عوامل فوق طبیعی را شامل امدادهای الهی و اخلالهای شیطانی میدانند که مجموعه عوامل فوق در تصویر زیر بیان شده است:
اکنون لازم است در خصوص تأثیر هر یک از عوامل ذکر شده براساس آیات و روایات و دیدگاههای صاحبنظران مقداری بررسی گردد.
1.اراده:
از تفاوتهای اساسی انسان با سایر موجودات اراده و اختیار اوست. انسان با اراده و اختیار میتواند در مقابل عوامل محیط مقاومت کند و مقاومت او ممکن است وضعیت تربیت را تغییر دهد. خداوند متعال میفرماید: «انّا خلقنا الأنسان من نُّطفه أمشاج نبنلیه سمیعاً بصیراً انّا هدینه السّبیل اما شاکراً و اما کفوراً (انسان/4) ما انسان را از نطفهای درهم آمیخته آفریدیم تا او را بیازماییم پس او را شنوا و بینا کردیم. ما راه را به او نشان دادیم؛ او یا شکرگزار خواهد بود و راه راست را انتخاب خواهد کرد یا ناسپاس و راه باطل را». در جای دیگر خداوند متعال میفرماید: «ما علی الرَسول الا البلاغ و الله یعلم ما تبدون و ماتکتمون (مائده/100) بر پیامبر جز ابلاغ پیام خدا چیزی نیست؛ خداوند از آنچه آشکار و آنچه پنهان میکنید آگاه است.» (باقری، 1379).
با توجه به این دو آیه و آیات دیگر در قرآن که در این زمینه آمده است روشن میشود که اراده و اختیار انسان نقش اساسی را در تربیت و پذیرش حق دارد و پیامبر هم فقط ابلاغ کننده است و حتی خداوند هم راه هدایت را بیان فرموده و انتخاب با خود انسان است و بدون اراده سایر عوامل تأثیر ندارند.
2-مؤسسه آموزشی (معلم، محیط آموزشی، مجریان تربیت و محتوا):
مؤسسه آموزشی بنا به دلایل متعدد تأثیر محیطی در شکل دادن به شخصیت فراگیران دارد. هر مؤسسه آموزشی دارای اجزای مختلفی است که هرکدام برنوع رفتارها و نگرشها و باورها و شناختدینی فراگیران مؤثر هستند از جمله اجزا یا عناصری که مدنظر هستند برنامه درسی، ساختار، محیط و محتوا و جریان تعلیم و تربیت هستند.
داوری (1374) طی تحقیقی بهطور مبسوط تأثیر اجزای مختلف آموزشی را بر شخصیت دینی فراگیران مورد بررسی قرار داده است از نظر ایشان برنامه درسی، ساختار اداری، ساختار ظاهری (ساختمان، تجهیزات و نوع چینش آنها و …)، معلم، تعامل فراگیران با هم دیگر و با معلم همگی از جمله عواملی هستند که تأثیر بسیار زیادی بر تربیت دینی فراگیران دارند.
3-گروه همسالان:
تأثیر دوستان و همسالان بر دانش آموزان (دانشجویان) ممکن است منفی یا مثبت باشد نوع تأثیر بستگی به نوع دوستان و همسالان دارد. اگر دوستانی خوب باشند، تأثیر آنها مثبت و اگر دوستانی ناشایست باشند، تأثیر آنها منفی خواهد بود. (داوودی، 1379).
پیامبر بزرگوار اسلام میفرمایند: «المرء علی دین خلیله و قرینه» هر کس بر دین دوست و رفیق خود است. (کلینی، 1365، ج 2: 375). حضرت علی (ع) میفرمایند: «لا تصحب الشریرخان طبعک یسرق من طبعه شرا و انت لا تعلم، با بدان منشین که طبعت، بدون این که متوجه شوی، بدی را از دوستت میگیرد.» (ابنابیالحدید، 1404، ق ج 20: 272). امام صادق (ع) میفرمایند: «من یصحب السوء لا یسلم، آنکه با بدان بنشیند، سالم نمیماند.» (داوودی، 1379).
4-رسانهها:
از جمله عوامل دیگری که تأثیر بسیار جدی بر تربیت دینی دارند رسانههای جمعی است که به دو دسته صوتی – تصویری و مکتوب قابل تقسیم هستند. از جمله روزنامهها، مجلات، کتابها، ویدئو و نوارهای صوتی، تلویزیون، رادیو، تلویزیون، سینما و … این رسانهها از طریق ارائه الگو، ارائه اطلاعات و ارائه نگرشهایی خاص به موضوعهای مختلف در شخصیت دینی مخاطبان تأثیر میگذارند.
5- خانواده:
میتوان گفت که مهمترین عامل در تربیت دینی، خانواده است که در آیات و روایات و نظرات بزرگان دین تأکید بسیاری بر آن شده است. تأثیر خانواده بر تربیت دینی هم مانند تأثیر دوستان و همسالان هم میتواند مثبت باشد و هم منفی، اگر خانواده سالم باشد و راههای تربیت را خوب انجام دهد فرزندی نیک تحویل جامعه خواهد شد و اگر خانواده دارای رفتاری نابهنجار باشد و رابطه خوبی با فرزند خود نداشته باشد و آداب تربیت را آموزش ندیده باشد و خوب عمل نکند بهطور طبیعی فرزند خان
واده نیز به ناهنجاری رفتار دچار خواهد شد.
برای اثبات تأثیر خانواده بر تربیت دینی کافی است به برخی از روایاتی که در این زمینه آمده است توجه کرد از جمله این که: حضرت علی (ع) میفرمایند: «حسن الاخلاق برهان کرم الاعراق» اخلاق نیک نشانۀ سرشت نیک خانوادگی است. (داوری، 1374: 101).
3-10-2-عوامل مؤثر بر تربیت دینی از منظر شهید مطهری:
متفکران و مربیان بزرگ:
از منظر شهید مطهری یکی از عوامل مؤثر در تعلیم و تربیت در قرن حاضر، تأثیر اندیشههای متفکران و مربیان بزرگ و فرآیندهای تربیتی است. اندیشمندان مسلمان در پرتو تعالیم انسانساز اسلام به موضوع انسان و کمال و سعادت او و راههای وصول به کمال، بسیار پرداختهاند و نظامهایی فکری را برای پاسخگویی به سؤالهای مربوط به انسان و تربیت او بنا کردهاند. 
محیط و عوامل اجتماعی:
شهید مطهری(ره) در بیانی جذاب تأثیر محیط را این‌گونه تبیین کرده است: «خداشناسی و خداپرستی طبعاً مستلزم یک نوع تعالی روحی خاصی است، بذری

دسته بندی : پایان نامه ها

دیدگاهتان را بنویسید