دانلود پایان نامه

سامانه بر امنیت منطقه‌ای ج.ا.ایران چگونه است ؟
سامانه‌های موشکی در چه وضعیتی باعث ایجاد ثبات راهبردی در بازدارندگی می‌شوند؟
سامانه‌های موشکی در چه وضعیتی باعث ایجاد بی ثباتی راهبردی در بازدارندگی می‌شوند؟
ثبات و بی ثباتی در بازدارندگی چه ارتباطی با امنیت منطقه‌ای دارند؟

1-4-ادبیات موضوع

درپاسخ به پرسش های مذکور، پس از کنکاش در باب موضوع فوق الذکر که در واقع موضوع جدید و قابل دسترسی محدود به نظر می‌رسد آثار و متون اندکی در حوزه روابط بین‌الملل به رشته تحریر درآمده است که فهرست‌وار به تعدادی از آنها اشاره می‌گردد:
بیشتر محققین متفق‌القولند که سامانه های‌موشکی در قالب بازدارندگی وجهه مثبت به خود می‌گیرند. به عنوان نمونه سامانه‌های موشکی عنصرهای اصلی نظریه بازدارندگی‌اند . و با تحول و تغییر در نقطه ثبات راهبردی نظام بین‌الملل و نظام‌های منطقه‌ای انواع جدیدی از بازدارندگی مانند بازدارندگی یک جانبه و گسترده، مثلثی و شبکه‌ای نام می‌برند(قاسمی، 1390). و بازعده‌ای دیگر، در همان قالب بازدارندگی در فضای ملتهب امنیتی خاورمیانه، سامانه موشکی را تعریف نموده و تاثیر آن بر راهبرد بازدارندگی ج . ا. ایران با توجه به توانمندی قدرت آمریکا و اسرائیل در مقابل ایران تعریف نموده‌اند و در نهایت دفاع موشکی را عملی غیر قابل اجتناب در زندگی و تامین امنیت و پایداری و استحکام آنالیز کرده اند(قوام ملکی، 1390).
نمونه دیگر، پژوهشی در راستای مفاهیم مربوط به بازدارندگی و امنیت بین‌المللی است. که سه نظریه بازدارندگی هسته‌ای، خلع‌سلاح و کنترل تسلیحات را مطرح نموده و اینکه کدامیک بهتر می‌تواند در برقراری امنیت مفید باشد، از جمله سوالات مورد بررسی آن است. و در نهایت اصول خودیاری و دفاع از خود مهمترین اقدام امنیت و اعتمادآفرین مطرح شده. به عبارت دیگر ملتی که انتخاب می‌کند مسلح نباشد، در ساختار نظام بین المللی که مهمترین مظاهر آن مبارزه قدرت است، منفعل می‌شود، قدرت چانه‌زنی را از دست می‌دهد، در ایجاد رژیم‌ها یعنی در ایجاد اصول ، هنجارها ، قواعد و رویه‌های تصمیم‌گیری ، ناتوان می‌شود(عسکرخانی، 1377).
در ادامه پژوهشی دیگر در راستای متحول شدن استراتژی و سرزمین در عصر موشک را بیان نموده و استراتژی جنگ زمینی را به مفهوم ثانوی تبدیل کرده است. در واقع “عمق استراتژیک” در مقابل موشک‌های قاره‌پیمای میان‌برد و سلاح‌های کشتارجمعی، معنای اولیه خود را از دست داده است. و نتیجه آن تغییر معنا و مفهوم امنیت است(کرمی، 1375).
تحقیق دیگری علت وجود سپر دفاع موشکی ترکیه را از ضروریات سیاست دفاعی ناتو برمی‌شمرد چرا که پیشرفت‌های موشکی و بالستیکی ایران باعث نگرانی آنان گردیده است(بهرامی، 1390).
برخی دیگر با دادن آمار و اطلاعات نظامی، موازنه نظامی، سلاح های کشتار جمعی که بیشتر جنبه تطبیقی و مقایسه ای از جهت توانمندی و تنظیم موازنه قدرت و سلاح های کشتار جمعی بحث و بررسی نموده‌اند(کوردسمن، 1382).
تحقیق دیگری که در رابطه با سامانه های موشکی مورد بررسی قرار گرفت، با اشاره به سپر دفاع موشکی آمریکا و ابعاد مختلف این سامانه در منطقه خلیج فارس پرداخته و پیامدهای آن و چگونگی تاثیر بر امنیت و منافع ملی کشورمان و شناخت راهکارهای مواجهه با این سپر در محیط امنیتی ج.ا. ایران را مورد بررسی قرار داده است(قربانی، 1391).
برخی از پژوهش‌ها نیزکه در تقابل با رویکرد بازدارندگی و دفاعی درجهت دستیابی به فناوری‌های موشکی پیشرفته، حفظ سامانه‌های موشکی را مهمترین اهداف هرملت تعریف می‌نماید ، طراحی سایت‌های موشکی و سکوهای پرتاب سیلویی به شیوه دفاع غیر عامل (مانند مکان‌یابی سایت، استتار، اختفاء، فریب، پراکندگی، مقاوم‌سازی و استحکامات) که باعث کاهش آسیب پذیری تاسیسات، تجهیزات و نیروی انسانی می‌گردد. به عنوان عوامل مهم در مقابله با تهدیدات در این پژوهش مورد بررسی قرار گرفته است(سوادکوهی فر، خیراندیش، 1390).
بررسی سامانه‌های موشکی که جنبه عملیاتی دارد از دیگر پژوهش‌های مورد بررسی است که در واقع در راستای استراتژی امنیتی ایالات متحده و اسرائیل در منطقه خاورمیانه می‌باشد(2010،Roze A.).
نظریات دیگری نیز وجود دارد که سامانه های موشکی و نظریات راهبردی آن را با نگاه ساده‌تری پیوند می‌زند و در واقع دفاع موشکی را یک قسمت الحاقی انحصاری از موازنه‌های هسته‌ای بر می‌شمرد که نیاز به تجدید نظر دارد. دفاع موشکی مدرن دو اختیار به طراحان استراتژی می دهد 1-دفاع بدون منع و بازداری مثل ژاپن و جمهوری اتحادیه عرب 2- دفاع با منع و بازداری مثل هند ودر نهایت آن را به عنوان عامل امنیت و پایداری می پذیرد(2010، Rubin ).
هر یک از موضوعات مطروحه به یک بخشی از مباحث دفاع استراتژیک و موشکی پرداخته‌اند. که جای بسی تقدیر و تشکر دارد. لکن خواسته نگارنده این تحقیق را برآورده نمی‌کند ولی آنچه نگارنده را بر آن داشت تا موضوع سامانه‌های دفاع موشکی وتاثیر آن بر امنیت ج.ا. ایران را مورد پژوهش قرار دهد، وجود انقلابی است که با گذشت سی و اندی سال مدام با چالش‌گران بین‌المللی در کشمکش بوده و بارها و بارها با وجود تحریم‌ها از پا ننشسته بلکه از ویژگی‌های منحصر به فرد آن انعطاف‌پذیری است که همانند نهری جاری در برخورد با مانع از حرکت نمی‌ایستد و به طور طبیعی شکل و شرایط موجود را به خود می‌گیرد و این ویژگی ب
اعث شده است کشوری باشد پویا، نوشونده و در برابر شرایط بحرانی عکس‌العمل مناسبی از خود بروز دهد. در واقع یکی از دلایل انتخاب موضوع مذکور اهمیت افزایش قدرت دفاعی ج.ا. ایران و تاثیر مثبت آن بر امنیت منطقه‌ای است که همواره در شرایط دسترسی محدود به این قابلیت و توانمندی دست یافته و امروزه در عرصه دفاع استراتژیک و دستیابی به فناوری موشک های کوتاه‌برد و میان‌برد تا حدودی به جایگاه قابل قبولی در بین کشورهای منطقه دست یافته که در شرایط نامتعادل به شیوه‌های نامتقارن و پدافند غیرعامل دارای انعطاف‌پذیری لازم می‌باشد. و توانسته است عاملی مهم در دور کردن خطر از منطقه باشد.

مطلب مشابه :  مقاله رایگان دربارهدمای، بازیاب، بویلر، خروجی

1-5-هدف پژوهش

پژوهش حاضر با هدف بررسی ابعاد مختلف تاثیرات سامانه‌های دفاع موشکی بر امنیت منطقه خاورمیانه از دو بعد نظری و کاربردی طراحی گردیده است:
از بعد نظری: اکنون ادبیاتی که در حوزه روابط بین الملل حاکم است و کم وبیش در تحقیق‌های مورد بررسی یافت می‌شود در اکثر مواقع بر حس برتری برخی قدرت‌های جهانی و حفظ شئونات آن تاکید دارد در حالی که این امر شاید یک امر لازمی باشد اما یقینا یک امر کافی نیست نمونه آن نبرد 8 روزه غزه که باعث بر هم زدن برخی معادلات در عرصه روابط بین‌الملل و باعث ایجاد باورهای نوینی در مبحث بازدارندگی شده است.
از بعد کاربردی: سعی می‌کند تا با بررسی و شناسایی پیامدهای این سامانه در محیط پیرامونی ایران وکل خاورمیانه و تاثیر مثبت آن بر امنیت و منافع ملی کشورمان و سرانجام شناخت راه‌کارهای مواجهه با خطرات منطقه‌ای و به حداقل رساندن آسیب‌های احتمالی مدل نوینی از بازدارندگی را ارائه نماید.

1-6-فرضیه

سیستم‌های دفاع موشکی تاثیردو وجهی بر امنیت منطقه‌ای کشورها داشته و در قالب سیستم بازدارندگی و ثبات استراتژیک تاثیرات آن تبیین می‌گردد. به این جهت سیستم دفاع موشکی با ایجاد ثبات استراتژیک در بازدارندگی سبب‌ساز امنیت منطقه‌ای بوده و از سوی دیگر در صورت توسعه آن در محیط با ثبات و ایجاد بی‌ثباتی منطقه‌ای، امنیت منطقه‌ای را تضعیف می‌نماید. در همین راستا در منطقه خاورمیانه به دلیل بی‌ثباتی استراتژیک، سیستم دفاع موشکی قدرت مداخله‌گر در منطقه، بی‌ثباتی بیشتر استراتژیک را در پی داشته و امنیت منطقه‌ای ج.ا. ایران را تهدید می‌نماید به همین سبب استقرار سپر موشکی توسط ایران نیز از جمله الزامات راهبردی در سیاست دفاعی این کشور محسوب می‌گردد.

1-7-عملیاتی کردن فرضیه و تعریف مفاهیم

فرضیه پژوهش از دو متغیر مستقل و وابسته شکل گرفته است که سیستم دفاع موشکی به عنوان متغیر مستقل و امنیت منطقه‌ای به عنوان متغیر وابسته می‌باشند و متغییر میانی ثبات و بی‌ثباتی در بازدارندگی می باشد.

1-7-1-متغیرهای پژوهش
با توجه به سوال اصلی و فرضیه پژوهش مهمترین متغیرهای پژوهش را می‌توان به صورت زیر نشان داد:

شکل1: متغیرهای پژوهش

در این پژوهش مهمترین مفاهیم تحلیلی عبارتند از:
1-امنیت منطقه‌ای: امنیت منطقه‌ای از دو بعد قابل تعریف می‌باشد. از بعد نخست بر اساس فقدان احساس ترس تعریف می‌شود. از این منظر تاکید بر بعد روانی امنیت می‌باشد. بعد دوم بر پایه عینی و نبود تهدید قابل تعریف خواهد بود.
2-دفاع استراتژیک: دفاع استراتژیک بیان‌گر دفاع مبتنی بر ابزارهای استراتژیک تامین‌کننده بقاء و تمامیت سرزمینی است.
3-سیستم دفاع استراتژیک: بیان‌گر مجموعه‌ای به هم پیوسته از ابزارها و سیاست‌ها و همچنین قواعد دفاعی است که نتیجه آن تامین بقاء و تمامیت سرزمینی کشورها خواهد بود.
4-ثبات استراتژیک: این مفهوم بیان‌گر معادله تهدید و توانایی می‌باشد.در این معادله موازنه بین توان و تهدید واحدها در مقابل یکدیگر به عنوان محور تعریفی انتخاب می‌گردد.

مطلب مشابه :  تحقیق رایگان دربارهسنجش از دور، تفرج گسترده، عرضه کننده

1-7-2-مدل تحلیلی فرضیه
به طور کلی مدل تحلیلی فرضیه را می‌توان به صورت شکل زیر نشان داد. در این مدل فرض بر آنارشی بودن سیستم جهانی است. به همین جهت سیستم‌های امنیتی فردگرایانه از جمله سیستم موازنه قوا و بازدارندگی به عنوان دو سیستم اصلی نظم و امنیت مطرح می‌گردند. به این جهت سیستم‌های مذکور با وضعیت ثبات و بی‌ثباتی روبرو می‌باشند. از جمله سیستم‌های فرعی مکمل سیستم‌های دفاع موشکی است که پیامدهای امنیتی آن در قالب ایجاد ثبات و بی‌ثباتی در سیستم‌های اصلی مذکور قابل تحلیل خواهد بود.

امنیت در محیط آنارشی

شکل‌گیری سیستم‌های امنیتی فردگرایانه

موازنه قوا بازدارندگی

شکل‌گیری وضعیت راهبردی در سیستم های فردگرایانه امنیتی

ثبات راهبردی بی ثباتی راهبردی

سیستم‌های تهاجمی سیستم‌های تدافعی

سیستم‌های موشکی

امنیت منطقه‌ای
شکل2: مدل تحلیلی فرضیه

1-8-روش آزمون

پژوهش از نوع مطالعه مور
دی با تقدم نظریه می‌باشد. لذا ابتدا نظریه و مدل تحلیلی متناسب تدارک دیده خواهد شد و پس از آن در قالب مطالعه موردی به بررسی موضوع ج.ا. ایران می‌پردازد.

1-9-پیامدهای اثبات فرضیه

در صورت تایید فرضیه پژوهش، دو پیامد نظری و عملی را می توانیم شاهد باشیم:
پیامد نظری: در صورت اثبات فرضیه پژوهش، از آنجایی که بازدارندگی و سامانه‌های موشکی لازم و ملزوم یکدیگرند و در واقع یکی از ابزارهای عملی ساختن توانایی تهدیدات است(قاسمی، 1390) می‌توان نظریه جدیدی در راستای خودباوری کشورهای منطقه خاورمیانه و راه مقابله و سرپیچی از قدرت‌های استکباری و لزوم تاثیرگذاری بر ثبات و امنیت منطقه‌ای بدون حضور قدرت مداخله‌گر ارائه کرد.
پیامد عملی: ارائه مدلی کارآمد از سیاست‌گذاری منطقی در حوزه امنیت منطقه‌ای برای کشورهای منطقه خاورمیانه علی‌الخصوص ج.ا. ایران در جهت تامین منافع ملی ومنطقه‌ای می‌باشد.

1-10-محدوده زمانی و مکانی

نخستین بعد پژوهش حاضر، بعد نظری است که از این منظر پژوهش متمرکز بر نظریه بازدارندگی و انواع آن به صورت عام و سامانه دفاع راهبردی و موشکی به صورت خاص می‌باشد. و بعد دوم مربوط به امنیت منطقه‌ای و مطالعه موردی و مکانی پژوهش است که متمرکز بر منطقه خاورمیانه می‌باشد. از بعد زمانی تاکید بر دوره نوین سیستم بین‌الملل یعنی از زمان فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی تاکنون می‌باشد.

1-11-ساماندهی پژوهش

پژوهش حاضر در راستای پاسخ به پرسش اصلی و فرعی فرضیه مطروحه در سه فصل طراحی گردیده است.
فصل اول: پژوهش به طرح پژوهش اختصاص یافته است.
فصل دوم در قالب بنیان‌های مفهومی و نظری پژوهش به نظریات مختلف در خصوص سیستم‌های موشکی و جایگاه نظری آن در راهبرد امنیت منطقه‌ای کشورها پرداخته می‌شود. هدف اصلی در این فصل فراهم ساختن مدل تحلیلی برای تحلیل و تبیین سیستم‌های دفاع موشکی در استراتژی کشورهاست. که پس از تجزیه و تحلیل مدلی جامع از پیوند بین سیستم دفاع موشکی و امنیت منطقه‌ای ارائه می‌دهد.
فصل سوم: با نگاه و نگرش تاریخی بر سامانه‌های موشکی، چشم‌انداز راهبردی سامانه‌های دفاع موشکی آمریکا و شوروی سابق نیز مورد بررسی قرار گرفته است. در این فصل به تفاوت میزان هزینه‌های نظامی ایالات متحده امریکا و روسیه با سایر کشورها و اهداف و سیاست‌های کلان نظامی و لزوم تاثیرگذاری بر مدیریت و نظم و امنیت مناطق مختلف جهان از طریق تهدید و ارعاب پرداخته شده است.
فصل چهارم: به مطالعه موردی امنیت منطقه‌ای ج.ا. ایران و سیستم‌های دفاع موشکی می‌پردازد. در این فصل در قالب پژوهش‌های مبتنی بر مطالعه موردی به بررسی امنیت منطقه‌ای ج.ا. ایران در قالب منطقه‌ای خاورمیانه پرداخته می‌شود.

فصل دوم

بنیان‌های مفهومی و نظری

2-1- طرح موضوع

معمای امنیت گمشده جوامع بشری امروز می‌باشد. و این مهم در منطقه‌ای که دارای مخاصمات دیرینه بین دول منطقه‌ای و بعضاً فرامنطقه‌ای که ریشه در تاریخ و کشورگشائی‌ها و جنگ‌های متمادی در طی قرون و اعصار و همچنین جریانات سیاسی و با تشکیل دولت رژیم صهیونیستی غاصب اسرائیل در سرزمین فلسطین آغاز گردید با دخالت قدرت‌های مداخله‌گر روزبروز بر ابهامات و پیچیدگی‌های امنیت افزوده شد. پایان جنگ سرد شروع برداشتی نو از امنیت بود. شک


دیدگاهتان را بنویسید