و پرورش در اقتصاد و برعکس آن واقف بوده و مطالعات و تحقیقاتی را انجام داده اند و آنان به این نتیجه رسیده اند که با ارزش ترین نوع سرمایه گذاری، سرمایه گذاری در انسان هاست.در نهایت به این نتیجه می رسیم که آموزش و پرورش، هم مصرفی است و هم سرمایه ای (دیربازده) هم وسیله است و هم هدف. هم مستقل است و هم وابسته به ارگان ها و سازمان ها و نهادهای دیگر. لذا اولین سوال در اذهان این است که آیا برنامه ریزی کوتاه مدت، میان مدت و درازمدت در آموزش و پرورش ضروری و مفید است یا خیر؟ مطمئنا جواب مثبت خواهد بود چون پیشرفت و رکود، توسعه و ضعف اقتصادی، اجتماعی و تکنولوژی به میزان برنامه ریزی و عملکرد مثبت و یا منفی آموزش و پرورش بستگی دارد.( همان منبع ، ص 103) .
ب) تحولات اقتصادی و اجتماعی
در عصر حاضر، تحولات و دگرگونی های اجتماعی و اقتصادی در جامعه به علت رشد علم و تکنولوژی7 به حدی است که هر سازمان یا نهادی که نتواند خود را به آخرین تحولات، تغییرات و دگرگونی های جهانی برساند، حیات و بقای خود را از دست خواهد داد. تحولات و دگرگونی با توجه به پیشرفت علم و تکنولوژی مستلزم نوآوری، خلاقیت، نوآوری در محصولات و خدمات جدید می باشد.( مشایخ ، 1386، ص 218) .
وظیفه آموزش و پرورش، اشتغالزایی نیست بلکه تربیت نیروی انسانی کارآمد و کارآفرین است که بتواند به صورت هدفمند با کسب مهارت های لازم، مشاغل جدید را به تناسب نیاز جامعه خلق و عملی سازد.( همان منبع ، ص 218) .
“ادوین لند” وقتی شرکت پولاروید را در انباری راه انداخت، دو دهه بعد نخستین دوربین عکس فوری خود را روانه بازار کرد. او از هیچ، شرکتی ساخت که نه تنها باعث هزاران فرصت شغلی جدید شد بلکه دوربینی به دنیا عرضه کرد که فشار یک دکمه آن مصرف کنندگان را در تمام دنیا ذوق زده کرد. بنابراین براساس نظریه “ماکس وبر” آموزش و پرورش در ایجاد تحولات ارزشمند از طریق تربیت نیروی انسانی کارآفرین نقش مهمی دارد. آموزش و پرورش علاوه بر تربیت نیروی انسانی کارآفرین برای توسعه اقتصادی و تحولات اجتماعی می تواند باورها و ارزش ها را در دانش آموزان با اعتماد به نفس، تقویت هویت مذهبی و ملی و تشویق به کارهای خلاقانه در جامعه فراهم نماید که همین امر سبب رشد و بالندگی، رقابت و تحول در اجتماع خواهد شد.( سعادت ، 1386، ص 85) .
ضرورت برنامه ریزی
چون آموزش و پرورش بارور، خلاق و سازنده امری است حیاتی در کشور، باید برای پیشرفت کشور (توسعه اقتصادی، اجتماعی) و رسیدن به تحولات موجود در جهان و بازنماندن از علم و تکنولوژی جهانی، راهبردها و تدابیر علمی و منطقی به صورت برنامه ریزی های کوتاه مدت میان مدت و بلندمدت تدوین و اجرا نمود .باید براساس چشم انداز 20 ساله که توسط کارشناسان و متخصصین تهیه و تدوین گردیده است برنامه ریزی کرد. یکی از ضروری ترین اقدامات این است که حوزه ستادی باید از کارهای روزمره و خسته کننده کاملابه دور باشد و همواره با طراحی، سیاستگذاری و برنامه ریزی، آینده نظام و کشور را تضمین کند، متاسفانه کارهای ستادی و صف مجزا و روشمند نیست و تداخل کاری در تدوین اولویت ها، راهبردها، طرح ها و برنامه ها وجود دارد، برنامه ریزی آموزش و پرورش با مشخص ساختن هدف ها و اولویت های آموزشی کشور و کشیدن نقشه و طرح هایی برای رسیدن به آن اهداف سروکار دارد.(وحیدی ، 1373، ص 78) .
در کتاب یونسکو8 به نام برنامه ریزی آموزش و پرورش آورده شده است؛ برنامه ریزی آموزش و پرورش برداشتی است منطقی وعلمی برای حل مسائل آموزشی مشتمل بر تعیین هدف ها و منابع بررسی راه های رسیدن به اهداف و بالاخره پیاده کردن برنامه براساس شناسایی وضع کنونی و روند آن. البته صاحب نظران تعلیم و تربیت و تعلیم معتقدند کار برنامه ریزان تعیین هدف ها نیست بلکه تدبیر وسایل برای رسیدن به اهداف است.( همان منبع ، ص 79)
اگر تعیین اهداف در سطوح و مراحل دیگری انجام گیرد دلیل بر جدایی هدف با برنامه نیست بلکه تعیین هدف مبنای برنامه ریزی است. در رویکرد مدیریت برنامه ریزی، سازماندهی، رهبری و کنترل آورده شده است اگرچه همه فراگردها دارای کارکرد مهم و جداگانه ای هستند اما در اصل کارکرد مدیریت به دو صورت تصمیم گیری، برنامه ریزی و اجرای تصمیم شامل سازماندهی، هدایت (رهبری) و کنترل (نظارت) می باشد. لذا برنامه ریزی اهمیت و ارزش ویژه ای در مدیریت دارد.( جمشیدی ، 1385، ص 114) .
مجموعه فعالیت های لازم برای برنامه ریزی در آموزش و پرورش:
1) شناخت امکانات و منابع انسانی و غیرانسانی موجود 2) تعیین و تعریف اهداف و مشخص کردن مراتب و درجه بندی آنها 3) بررسی و پیش بینی منابع و امکاناتی که به تحقق اهداف کمک می کند. 4) تشخیص و تعیین فعالیت ها و اقدامات لازم برای رسیدن به اهداف 5) تعیین خط مشی ها و روش های عملیاتی( همان منبع ، ص 115) .
2) فواید برنامه ریزی در آموزش و پرورش:
1) جهت دهی به کار معلمان و مدیران براساس چشم انداز موجود 2) عطف توجه بیشتر معلمان و مدیران برای وصول به اهداف سازمان 3) پرهیز از فعالیت های تکراری و روزمره 4) ایجاد هماهنگی و همکاری بیشتر بین واحدها 5) شفاف سازی فعالیت هایی برای تسهیل و تسریع فعالیت های آموزش و پرورش( فیوضات ، 1385، ص 70) .
انواع برنامه ریزی در آموزش و پرورش:
1 – برنامه ریزی از نظر زمان:کوتاه مدت از یک تا 5 سال می باشد.،میان مدت از 5 تا 10 سال می باشد.
بلندمدت از 10 تا 20 سال می باشد.(همان منبع ، ص 70) .
-2 برنامه ریزی از نظر حیطه و دامنه فعالیت: 1 – برنامه ریزی کلان9 2 برنامه ریزی خرد10 3 – برنامه ریزی محلی -11 4 – برنامه ریزی ملی12 5 – برنامه ریزی جامع 13 6 – برنامه ریزی ویژه14 البته بعضی از این برنامه ریزی های ممکن است در هم ادغام شده باشند مثل برنامه ریزی ملی با جامع و…(زندی پور ، 1384، ص 128) .
-3 برنامه ریزی از نظر چگونگی عمل: متمرکز- الزامی: بیشتر در کشورهای سوسیالیستی معمول است.ارشادی- ترغیبی: بیشتر در کشورهای پیشرفته بوده و ایالت ها، استان ها و مناطق اختیارات بیشتری دارند.مشکل گشایی- موردی: بیشتر در کشورهای جهان سوم مرسوم است که هدف آن بیشتر رفع مشکلات موردی و اصلاحات است و بنا به ضرورت برای توسعه جهشی صورت می گیرد.( همان منبع ، ص 129) .
-2 برنامه ریزی استراتژیک(راهبردی):
برنامه ریزی بلند مدت برای نیل به یک فرادید یا چشم انداز آتی برتر برای یک سازمان، مدرسه یامنطقه آموزشی است . این برنامه ها به توصیف آنچه قرار است تحقق یابند می پردازند . برنامه های راهبردی پس از تکمیل در اختیار برنامه ریزان تاکتیکی قرار می گیرند . برنامه ریزی تاکتیکی به عناصر و جزئیات انجام کار برای تحقق هدفهای راهبردی اشاره می کند.( آوانکی ، 1385، ص 96) .
گام های برنامه ریزی راهبردی :
گام یکم : رهبر و افراد ذینفع ، راجع به یک فرادید یا چشم اند از از آنچه مدرسه یا منطقه آموزشی
در مقطعی از آینده می تواند(یا باید) باشد ، توافق می کنند [ در میان گذاشتن دیدگاه ها]
گام یکم الف : ابزار باورها و ارزش های افراد ذینفع و برنامه ریزان راجع به دانش آموزان ،
والدین ، جامعه ، برنامه های آموزشی و توافق در مورد آنهادر این مرحله متغیرهای خارجی موثر
بر چشم انداز آتی مشخص می شوند. [قوانین ، مسائل مالی و … ]( همان منبع ، ص 97) .
در این مرحله متغیرهای داخلی مدرسه یاگام یکم ج پویش داخلی منطقه آموزشی ، موثر بر چشم انداز آتی مشخص می شوند. [نتایج آزمون های هنجار مدار و ملاک مدار ، نرخ افت تحصیلی ، جو مدرسه و …]
گام یکم د انتخاب شش تا هشت عامل مهم تر در دستیابی به چشم انداز آتی مطلوب.(قورچیان ، 1385،ص 135) .
گام دوم : توافق افراد ذینفع در مورد چشم اندازی که اجرا خواهد شد.
گام سوم : عبارت از نوشتن گزاره ای تک جمله ای به منظور تعریف مأموریت اصلی
مدرسه یا منطقه آموزشی است . باید به زبانی صریح و به گونه ای بیان شود که بتوان آن را ورد
زبان و شعار جمعی کارکنان ، دانش آموزان و مردم محل ساخت.( همان منبع ، ص 136) .
گام چهارم : تعیین و استقرار هدفهای راهبردی . این هدف ها از چشم انداز وگزاره مأموریت
سرچشمه می گیرند و رهنمودهایی هستند که به تفصیل مشخص می کنند که در زمان معینی در
آینده به چه چیزهایی باید دست یافت . این چه ها به برنامه ریزان تاکتیکی امکان خواهد داد که
چگونگی هدفهای راهبردی را طراحی می کنند.( علاقه بند ، 1384، ص 68) .
ولی هنوز سه فعالیت مهم باید بوسیله برنامه ریزان راهبردی انجام شود.
یک ، همه افراد ذینفع ، گهگاه فراخوانده شوند تا در صورت لزوم بیانیه باورها و ارزش ها را مورد
بازنگری قرار دهند و اینکه این تغییرات چه تأثیری بر چشم انداز می گذارد.دوم ، پوشش های لازم داخلی و خارجی صورت گیرد و در صورت لزوم تغییرات اعمال شود.صورت گیرد و تغییرات لازم اعمال سوم ، در فواصل زمانی معین تجزیه و تحلیل شود( همان منبع ، ص 69)
نقش آموزش و پرورش در توسعه اقتصادی :
تا دهه 1960 به صورت بحث های پراکنده مطرح می شد تا اینکه تئودور شولتز نظریه سرمایه انسانی را مطرح کرد و ادعا نمود افزایش درآمد سرانه کارگران ناشی از سرمایه گذاری در انساناست و سرمایه گذاری در انسان یعنی آموزش و پرورش.
طرفداران این نظریه بر این باور بودند که افراد دارای تحصیلات بالاتر از درآمدهای بیشتری برخوردار می شو ند و این بیشتر بودن درآمد از بالا بودن بهره وری آنها ناشی می شود و افزایش بهره وری موجب رشد اقتصادی و به تبع آن توسعه جوامع می شود(محسن پور، 1385، ص 127)
-4 برنامه ریزی نیروی انسانی :
در ابتدا به عنوان مرحله ای مهم در فرآیند مدیریت منابع انسانی چندان جدی گرفته نمی شد .فرآیندی است که به وسیله آن سازمان معین می کند که برای نیل به اهداف خود به چه تعداد ” کارمند ، با چه تخصص و مهارتهایی ، برای چه مشاغلی و در چه زمانی نیاز دارد. ( همان منبع ، ص 128) .
1 – -فرآیند برنامه ریزی نیروی انسانی : 2 – تعیین موجوی نیروی انسانی در سازمان 3 مطالعه و بررسی اهداف آتی سازمان،4 برآورد نیاز سازمان به نیروی انسانی 5 – برآورد عرضه نیروی انسانی ( از منابع داخلی و خارجی ) مقایسه عرضه و تقاضای نیروی انسانی و تعیین سیاستهای پرسنلی سازمان برآن اساس.(سعادت، 1386، ص 48)
ضرورت برنامه ریزی منابع انسانی در آموزش و پرورش :
برای شکوفایی اقتصادی و پرهیز از کمبود یا تورم نیرو، باید نیازهای آینده جامعه به نیروی انسانی ماهر را تشخیص داد و نظام آموزشی را به گونه ای طراحی کرد که افراد بتوانند در جریان تحصیلات پس از کسب دانش و مهارتهای لازم جذب مشاغل و حرف مورد نیاز شوند..( همان منبع ، ص 49) .
برنامه ریزی آموزشی
از برنامه ریزی آموزشی تعاریف گوناگونی شده است ، که از برداشتهای متفاوت صاحبنظران نسبت به مقوله برنامه ریزی آموزشی ناشی می شود. برخی برنامه ریزی آموزشی را آینده نگری ونقشه کشیدن برای آینده آموزش وپرورش می دانند. عده ای آن را پیش بینی نیازهاوتخمین منابع برای تحقق اهداف از پیش تعیین شده تلقی می کنند. به تعبیر گروهی دیگر برنامه ریزی آموزشی ، یعنی تصمیم گیری درباره آینده آموزش وپرورش.در اصطلاحنامه مرکز منابع اطلاعات آموزشی، آمده است ،برنامه ریزی آموزشی، یعنی فرایند تعیین اهداف، روشها، فعالیتها، منابع وبرنامه های موسسات آموزشی.( جمشیدی ، 1388، ص 8) .
برنامه‌های درسی ، مهم‌ترین مؤلفه نظام آموزش عالی هر کشوری محسوب می شوند. میزان توانایی اساتید در امر تدریس ارتباط معنی داری با میزان آگاهی آنان از امر برنامه ریزی درسی دارد . به همین دلیل فرایند تدوین این برنامه‌ها و به ‌ویژ

مطلب مشابه :  منابع و ماخذ پایان نامهعرضه کنندگان، مدل سروکوآل، حفظ کارکنان
دسته بندی : No category

دیدگاهتان را بنویسید