ه شرکای اصلی که باید در تدوین آن مشارکت داشته باشند، طیف وسیعی از ادبیات برنامه‌ریزی درسی را به خود اختصاص می‌دهد. توجه به لزوم برنامه ریزی درسی و دقت در اجزاء تشکیل دهنده آن به عنوان یک سیستم و مجموعه ،نشانگر حساسی از سازمان فکری و روند آموزشی اساتید می باشد
مراحل تدوین برنامه آموزشی : به دو مرحله کلی تقسیم می شود ؛ فعالیت های پیش ازبرنامه ریزی و مرحله تدوین برنامه ؛ فعالیت های پیش از تدوین برنامه ؛گردآوری اطلاعات ( همان منبع ، ص 19) .
برنامه ریزی آموزشی دارای ویژگی های زیر است:
?.انعطاف پذیری:انعطاف پذیری به میزان تجربه پذیری فرد در مقابل محرکات گفته می‌شود. یک ویژگی شخصیتی که در افراد مختلف درجات آن متفاوت است و نوع واکنش افراد در مقابل تجارب جدید نشان می‌دهد.( مترجم ، رضوی ، 1346، ص 85)
?.هدف داربودن:هدفدار بودن‌ مدیر آموزشی‌ دو جنبه‌ دارد یکی‌مربوط به‌اهداف‌ نظام‌ و سازمان‌ آموزشی‌ و دیگری‌ هدفدار بودن‌ خود مدیر است‌( همان منبع ، 86) .
?.آینده نگری:4 .استمرار:
?.تصمیم گیری:انسان در مسیر زندگی خود با انواع مسائل و مراحلی مواجه می‌شود که ناگزیر از تصمیم گیری است. تصمیم گیری نقش گسترده‌ای در زندگی آدمی دارد. از تصمیم گیریهای جزئی در امور کوچک گرفته، تا تصمیم گیریهای بسیار بزرگ و پراهمیت. برخی از تصمیم گیریها چنان به راحتی صورت می‌گیرند که شاید ما چندان توجهی به آنها نمی‌کنیم، اما در مقابل مسائلی نیز در زندگی وجود دارند که اقدام به تصمیم گیری در مورد آنها شاید مدت زمان طولانی وقت لازم داشته باشد. در هر حال اهمیت این تصمیم گیریها به لحاظ اهمیتی که اکثر آنها در سرنوشت فرد دارند، بسیار زیاد است و چه بسا تعلل در شناخت راههای تصمیم گیری بهتر ، عواقب جبران ناپذیری را برای فرد به بار آورد.(محسنی ، 1364، ص 148)
برنامه ریزی آموزشی :
تعریف : عبارت است از کاربرد روش های تحلیلی در مورد هر یک از اجزاء نظام آموزشی
و هدف آن استقرار یک نظام آموزشی کارآمد است.( ملکی ، 1387، ص 18) .
به عنوان مثال اطلاعاتی از قبیل :
میزان ثبت نام کودکان زیر شش سال در پیش دبستانی ،نرخ ثبت نام در سطح متوسطه و راهنمایی
متوسط نسبت دانش آموز به معلم میزان سرانه فضای آموزشی میزان جذب فارغ التحصیلان دوره متوسطه در بازار کارعلاوه بر آن اطلاعات کیفی چون چگونگی تدریس در کلاس ها ، کیفیت محتوای دروس و
همچنین اطلاعاتی از قبیل خواسته های والدین ، سیاست های آموزشی و …( اینترنت 1)
– شناخت نکات قوت و ضعف – فعالیت های تدوین برنامه ؛ انتخاب اهداف : –
الف اهداف کیفی که بیانگر آرمان ها و جهان بینی حاکم بر یک جامعه است.مثلاً پرورش جنبه های فرهنگی و اسلامی رفتار دانش آموزانرفع محرومیت آموزشی در بین مناطق، ب : اهداف کمی انتخاب خط مشی ها : خط مشی ها خطوط اصلی حرکت به سوی اهداف مورد نظر را تعیین می کنند.( همان منبع )
تعیین اولویت ها :
هر جامعه ای هر قدر هم غنی ، باز با محدودیت هایی در زمینه امکانات مواج ه است و نمی تواند همزمان به همه
اهداف دست یابد ، لذا ناچار است از میان اهداف دست به انتخاب بزند.تهیه برنامه عمل : برنامه عمل یا برنامه اجرایی در واقع نقشه و طرح دقیق اقدامات و عملیاتی است که باید در آیندهصورت گیرد . اهداف کلی برنامه با توجه به خط مشی ها در قالب اهداف جزئی و کمی بیان می شوند. همچنین زمان اجرای فعالیت ها مشخص می شوند.( همان منبع ) .
تصویب برنامه :
برنامه ریزان از برنامه خود دفاع می کنند و اشکالات وارده را رفع می کنند.
اجرا، نظارت ، ارزیابی و تصحیح برنامه ( وحیدی ، 1373، ص 75) .
– برنامه ریزی درسی :
” فهرست روؤس مطالب درسی ” درگذشته برنامه درسی معادل معنای محدودکار می رفت ولی در سال های اخیر مفهوم برنامه درسی گسترش یافته تا آنجا که برنامه تفصیلی کلیه فعالیت های یادگیری فراگیرنده ، انواع وسایل آموزشی ، پیشنهاداتی د ر مورد راهبردهای یادگیری ، شرایط اجرای برنامه و … را شامل می شود ، ( همان منبع ، ص 77) .
در تعریفی ساده می توان گفت برنامه ریزی درسی شامل همه مراحل لازم جهت برنامه ریزی ونوشتن یک برنامه درسی است ( مشایخ ، 1386، ص 146)
مراحل برنامه ریزی درسی : به طور کلی شامل سه مرحله است :1 – آماده سازی روئوس برنامه درسی 2 -تهیه و تدوین مواد و وسایل درسی3 – اجرای برنامه( همان منبع ، ص 146) .
آماده سازی روئوس برنامه درسی :
روئوس برنامه درسی مفهوم ی به مراتب گسترده تر از روئوس مطالب درسی است و خود شامل سه
مرحله است( تقی پور ، 1386، ص 201)
1 – مشخص کردن هدف های برنامه درسی: در تعیین اهداف باید به عواملی چون تغیرات حاصل در جامعه ، الگوهای استخدام نیروی انسانی ،نیازهای فراگیرنده و موضوع دروس توجه نمود.
2 – انتخاب محتوای برنامه درسی : درباره مطالب مشخصی که باید در برنامه گنجانده شود تصمیم گیری می شود . در مو رد دروسمیان رشته ای میزان علاقه دانش آموز مهمترین ضابطه برای انتخاب محتوا است ولی در مورددروس تک رشته ای از ضوابط دیگری چون ساختار رشته درسی ، مطالب اساسی یا مفاهیم کلیدی و شیوه عرضه نمونه ای از مطالب استفاده می شود.( همان منبع ، ص 202) .
3 – انتخاب راهبردهای یاددهی یادگیری16 :
راهبردهای معمول یاددهی یادگیری عبارتند از :
تدریس توضیحی17 :عبارت است از انتقال مستقیم اطلاعات به دانش آموزان به وسیله مو اد آموزشی چاپ شده (کتاب وجزوه) یا بوسیله سخنرانی.
یادگیری اکتشافی18:در بالاترین سطح آن دانش آموز باید مساله را مشخص کند . راه حل های ممکن برای آن ارائه کندو آنها را به بو ته آزمایش بگذارد ، نتیجه مناسبی بدست آورد و این نتیجه گیری ها را به مسائل دیگر تعمیم دهد.( خادمی ، 1379، ص 312) .
تدریس به روش تشکیل گروه های کوچک :کلاس به گروه ه ای کوچکی تقسیم می شود و معلم صرفاً نقش هماهنگ کننده گروه ها را به عهدهدارد.( همان منبع ، ص 313)
روش یاددهی یادگیری انفرادی :میزان و نوع تکالیف و شیوه آموزش برای هر دانش آموز با توجه به توانایی ها و قابلیت های هردانش آموز جداگانه تعیین می شود.( مرزبان ، 1381، ص 58) .
یادگیری تسلط یاب19:آموزش در چارچوب کلاس درس انجام گیرد و جدول زمانی تدریس مطالب برای همه دانشآموزان یکسان است . با بر گذاری یک آزمون تشخیص ی مناسب در پایان هر واحد نقاط ضعف هردانش آموز مشخص شده و با صرف وقت و توجه اضافه دانش آموز به سطح مطل وب دست پیدامی کند.( همان منبع ، ص 59) .
دلایل ضرورت نیاز به برنامه درسی
برنامه درسی به فرآیند آموزش نظم می بخشد و روند کار را معین می سازد. دیده می شود که در بیشتر محیط های آموزشی و پرورشی مسئولیت فراهم کردن دوره های آموزشی به متخصصان واگذار می شود. گفتنی است که متخصص بودن در یک موضوع نیازمند رعایت چارچوب ویژه برنامه ریزی درسی است. تهیه برنامه درسی، برنامه ریزان درسی را در رسیدن به اهداف مورد نظر یاری می کند. برنامه ریزی درسی برای آموزش گروه یا جمعیتی از فراگیرندگان، نیازمند اطلاعات گوناگونی است.
منابع انسانی کلید توسعه هر جامعه ای به شمار می آیند. هر اندازه برنامه ریزی برای آموزش نظامدارتر باشد، بهره برداری از پتانسیل نیروی انسانی بهتر خواهد بود. برنامه ریزی درسی که تمهید و ابزاری برای تدوین نظامدار برنامه درسی است، به متخصصان نظام آموزش و پرورش در پرورش نیروی انسانی کارآمد کمک می کند. برنامه های درسی نظامدار آموزش و پرورش به دست اندر کاران کمک می کند تا بتوانند ضمن ارزشیابی و نظارت کافی به جریان اجرای برنامه های آموزشی، در حفظ، اصلاح و پرورش آن بکوشند.
زمان اقدام به برنامه ریزی درسی
اثربخش ترین زمان در برنامه ریزی درسی، وقتی است که( نیازی) برای برآوردن وجود دارد. روشن است که هر برنامه ریزی ای برای رفع نیازی صورت می گیرد. نیازها صورت های گوناگونی دارند. برخی از آن ها فوری اند و برخی دیگر نیستند. نیازهایی را که معلمان برای برآوردن آن ها برنامه ریزی می کنند، نیازهایی هستند که باید بصورت روزانه برآورده شوند. برای مثال دانش آموزان دوره ابتدایی، مطابق جدول زمانی که برای درس علوم درنظر گرفته می شود، باید در هر جلسه درس برای رفع نیازهایی تلاش کنند. به سخن ساده تر در قالب نیازهای مشخص، اهدافی در نظر گرفته می شود. همچنین در قالب کتاب های درسی اهدافی طرح شده است که دانش آموزان در هر جلسه یا در طی چند جلسه به برخی از آن ها دست می یابند و بدین ترتیب در پایان دوره درسی، پاره ای از این نیازها برآورده می شود.( ( یارمحمدیان ، 1379،ص 36) .
افزون بر وجود نیازبرای برنامه ریزی درسی، الزامی است کسانی که به امر برنامه ریزی اقدام می کنند، مهارت مورد نیاز را کسب کرده باشند. نتیجه برنامی ریزی توسط شخص غیر ماهر، چندان امیدوار کننده نیست. کسب مهارت برنامه ریزی درسی از طریق انواع کارآموزی ها در محیط های گوناگون میسر است.علاوه بر دو اصلی که پیشتر اشاره شد، برنامه ریز درسی باید به مبانی روان شناسی یادگیری، جامعه شناسی و فلسفه مسلط بر اجتماع، آگاهی کامل داشته باشد. بدون چنین پیش نیازی برنامه درسی ارزش اجرایی نمی یابد. الزامی است کسانی که مسئولیت برنامه ریزی درسی را می پذیرند، در زمینه های اشاره شده مطالعاتی داشته باشند.( همان منبع ، ص 38) .
ویژگیهای نظریه برنامه درسی
1 – نظریه برنامه دری چالش پذیر است . شواهد تایید کننده و نیز خطوط فکری نظریه – یعنی چگونگی کنار هم قرار گرفتن ، منظم شدن و به هم پیوستن ادراک ها ، تفسیر ها و تحلیل های نظریه – باید چنان باشند که محققان بتوانند از طریق بررسی های خود آنها را تایید و یا رد کنند. در غیر این صورت ، نمی توان آن را نظریه خواند . چگونگی به هم پیوستن اجزاء نظریه نیز به طریقی باید چالش پذیر باشد .( اینترنت 2)
2 – نظریه برنامه درسی زیر بنای ارزشی نافذ و قوی دارد . علت پرداختن ما به تدوین و تحقیق درباره نظریه های برنامه درسی ، اصلاح برخی از وجوه مربوط به آن است و نه فقط نظریه پردازی و توصیف عاری از هر گونه گرایش برنامه درسی . زیست شناسانی که عادتهای جفت گیری لاک پشت ها را در جزایر گالاپاگوس مطالعه می کنند قصد اصلاح این عادتها را ندارند، بلکه فقط می خواهند با آنها آشنا شوند. اما از آنجا که قصد نهایی ما از فعالیت های نظریه پردازی و تحقیق در نظریه ها ، اصلاح برنامه درسی است ، نظریه های ما باید بنیاد های ارزشی قوی داشته ومبانی ارزشی یا ایدئولوژی خاص ما نیز باید برای مخاطبان قابل فهم باشد . ما باید ارزشهای اجتماعی و آموزشی خود را آشکار و آنها را قبل و در حین تحقیق و تدوین نظریه ها مستدل کنیم .( همان منبع)
3 – نظریه برنامه درسی در عین اینکه از رشته هایی متنوع نظیر روانشناسی و جامعه شناسی ، نشئت می گیرد باید بر مطالعات خود برنامه درسی نیز متمرکز باشد . مواردی مانند نظریه های یادگیری ، مطالعات موبوط به رشد و تکوین ، تحقیق رابطه مدرسه و جامعه ،نظریه های تغییر فرهنگ ، مطالعات مربوط به تأثیر فرهنگ بر آنچه در آن فرهنگ یادگیریش پذیرفتنی ، پسندیده یا مهم است ؛ از جمله زمینه های ارتباط رشته های مختلف با نظریه برنامه درسی است.( جمشیدی ، 1385، ص 19) .
ارزشیابی محصول برنامه درسی
اولین کاربرد واژه ” ارزشیابی برنامه درسی ” به آن نوع ارزشیابی اشاره می کند که بر محصولاتی نظیر ” درسهای در نظری گرفته شده در برنامه ” ، “فهرست رئوس مطالب ” و ” کتابهای درسی ” متمرکز است و در خصوص این محصولات ” داوری ارزشیلبانه ” می کند .ارزشیابی محصول برنامه درسی ، بر فرآورده های برنامه درسی متمرکز است و این کار را طراحان این برنامه ها و یا آنهایی که تصمیم های مربوط به گزینش و

مطلب مشابه :  منابع پایان نامه درمورداعداد و ارقام، داده ها و اطلاعات، عملکرد سازمان
دسته بندی : No category

دیدگاهتان را بنویسید