دانلود پایان نامه

1- بررسی منابع
1-1- تاریخچه کنترل علف‌های هرز
بیش از 1000 سال پیش از میلاد مسیح، علف‌های هرز را با دست از مزارع حذف می‌کردند. در آن شرایط، یک نفر به سختی می‌توانست غذای خود را تامین کند و در نتیجه، گرسنگی بسیار رایج بود. در قرن‌های بعد، انسان به تدریج استفاده از ابزارهای دستی را گسترش داد تا هزار سال پیش از میلاد، انسان برای کشیدن کج‌بیل (به عنوان گاوآهن اولیه) از حیوان، استفاده می‌کرد که بدین شیوه، استفاده از نیروی انسانی عمدتاً در تهیه بستر، کاهش می‌یافت. با این وجود، یک نفر فقط می‌توانست برای دو نفر غذا تولید کند و در نتیجه، دامنه‌ی گرسنگی همچنان گسترده می‌شد. پس از سال 1731، یعنی هنگامی که کشف ردیفی گیاهان زراعی با استفاده از کج‌بیل اسبی آغاز شد. یک نفر توانست برای چهار نفر غذا تولید کند. در سال 1920 استفاده‌ی گسترده از تراکتور آغاز شد، این نیروی تازه کشف شده، زارع را در تولید غذا برای هشت نفر توانا ساخت (قرینه و همکاران، 1383). نمک دریا احتمالاً نخستین ماده‌ی شیمیایی بود که بای کشتن گیاه به کار رفت. درحدود سال 1900، از مواد شیمیایی خالص برای کنترل علف‌های هرز استفاده شد. نزدیک به سال 1947، استفاده از علف‌کش شیمیایی به عنوان عملی رایج، آغاز شد. در آن زمان، یک زارع می‌توانست 16 نفر را غذا دهد. در سال 1950، 1960، 1970، تعداد زیادی علف‌کش شیمیایی همراه با دیگر تکنولوژی‌های پیشرفته کشاورزی بوجود آمدند و بنابراین، در سال 1980 یک زارع توانایی تامین غذا برای 38 نفر را پیدا کرد. بدین معنی که اکنون برای تولید غذا، کمتر از سه نفر از هر 100 نفر مستقیماً نیاز می‌باشد و 97 نفر دیگر فرصت خواهند داشت تا در زمینه‌های دیگر فعالیت کنند (غدیری، 1372).

1-2- پراکنش و اهمیت علف‌های هرز
از حدود 200000 گونه گیاهی موجود در سرتاسر جهان تنها حدود 250 گونه مزاحم بوده و علف هرز نامیده می‌‌شوند (راشد محصل و همکاران، 1374؛ کوچکی و همکاران، 1373). این تعداد تنها حدود 1/0 (یکدهم) درصد از گونه‌های گیاهی جهان را تشکیل می‌دهد. البته این واقعیت مانع اهمیت نسبی بسیاری از دیگر گونه‌‌ها در شرایط محلی نمی‌شود.
هولم (1978) توزیع تاکسونومی این 250 گونه را در حد تیره آورده است (جدول 1-1). تعجب‌آور است که تعداد معدودی از تیره‌های گیاهی اکثر علف‌های هرز جهان را در خود دارند. حدود 70 درصد از این گونه‌های علف هرز در 12 تیره قرار می‌گیرند. تقریباً 40 درصد آنها در تیره گندمیان و مرکبان هستند. این امر که بسیاری از این گونه‌هایی را که ما علف هرز می‌نامیم تا این حد به هم نزدیک هستند چه مفهومی در بر دارد؟ آیا بین علف‌های هرز و گیاهان زراعی و خویشاوندی وجود دارد؟ 12 گیاه فقط در 5 تیره قرار دارند و این 5 تیره علف‌های هرز زیادی را شامل می‌شوند. این امر نشان می‌دهد که برخی از گیاهان زاعی و علف‌های هرز در برخی از خصوصیات تاکسونومی خود مشترک بوده و شاید منشأ تکاملی مشترکی داشته باشند (کوچکی و همکاران، 1373). در ایران نیز به دلیل تنوع آب و هوایی نزدیک به 180 تیره گیاهی، 1200 جنس و 8000 گونه گیاهی شناسایی شده است که جزء فلور ایران محسوب شده و تعدادی از آنها به صورت علف هرز ظاهر می‌شوند (میرشکاری، 1382).

جدول 1-1. تیره‌های مهم گیاهی که مشکل سازترین علف‌های هرز برای کشاورزی می باشند:
تیره تعداد گونه‌ها
Carmineae 44
37%
Cimpositae 32
43%
Cyperaceae 12
Polygomaceae 8
Amaranthacea 7
Cariferae 7
68%
Legaminoseae 6
Convolualaceae 5
Euphorbiaceae 5
Chenopodiaceae 4
Malvaceae 4
Solanaceae 4

جدول 1-2. تیره‌های تشکیل دهنده گیاهان زراعی عمده جهان:
تیره گیاه زراعی
Poaceae جو، ذرت، یولاف، برنج، سوگورم، نیشکر، گندم
Solanaceae سیب‌زمینی
Convolulaceae سیب‌زمینی شیرین
Euphoribiaceae کاساوا
Legaminoseae سویا

1-3- تعاریف علف هرز
علف‌های هرز گیاهانی هستند که در جای یا زمانی رشد می‌کنند که متعلق به گیاه دیگر یا اصلاً هیچ گیاهی نیست طبق این تعریف بین ‌ علف‌های هرز مشکل‌ساز و گیاهانی که تنها مزاحمت‌های اتفاقی به وجود می‌آورند، تفاوت چندانی وجود ندارد. برای مثال اگر در مزرعه سویا بوته ذرت یا در مزرعه گندم بوته چاودار رشد کند، ذرت و چاودار به عنوان علف هرز تلقی می‌شوند، ولی در اصل هیچ یک از آنها پتانسیل خسارت برخی علف‌های هرز نظیر پیچک (Convolvulus arveensis) و مرغ (Cynodon dactylon) و قیاق (Sorghum halopense) را ندارند (میرشکاری، 1382).
طبق تعریف علف‌های هرز گیاهان بی‌خاصیت هستند که هنوز کاربرد آنها شناخته نشده است (میرشکاری، 1382) ولی می‌دانیم که برخی علف‌های هرز نظیر (Artemisia herba-alba)، بومادران (Achillea millefolium) و شیرین بیان (Glycyrrhiza glabra) در پزشکی، روناس (Rubia tinctorum) در صنایع رنگرزی و گونه‌های مختلف سازو (Juncus spp) در صنایع دستی کاربرد دارند. همچنین بعضی علف‌های هرز پایه‌های اجدادی تعداد زیادی از گیاهان زراعی امروزی به شمار می‌روند. به عنوان مثال گندم نیای هرز (Aegilops spuarros) تکامل گندم زراعی و علف هرز نیشکر وحشی(Saccharum spontantaneum) در تکامل ارق
ام نیشکر امروزی مورد استفاده بوده‌اند (میرشکاری، 1382).
طبق نظر زیمرمن علف هرز گیاهی است که:
1- به حالت مجتمع زندگی می‌کند.
2- عضو دایمی جامعه گیاهی نیست.
3- به صورت موضعی زیاد است.
4- مضر، مخرب و مزاحم است.
5- از نظر اقتصادی ارزش کمی دارد (میرشکاری، 1382).
ظهور بدون کشت شدن، گیاهی غیر از گیاه زراعی کشت شده، (برنکلی، 1920)، گیاهی که خود به خود در محلی می‌روید که آنجا بوسیله انسان تغییر پیدا کرده است (هاپر، 1944).
تعریف کامل علف‌های هرز گیاهانی رقیب، مقاوم و ناخواسته هستند، که در مزارع و سایر مکان ظاهر شده و به دلیل ویژگی‌های خاص خود موجب اختلال در کارهای کشاورزی شده و ضمن پایین آوردن ارزش‌های کمی و کیفی محصول، خساراتی را نیز در بخش‌های عمرانی، اجتماعی، بهداشتی، و اقتصادی ایجاد می‌کنند (میرشکاری، 1382).
1-4- خصوصیات علف‌های هرز
1- جوانه‌زنی در محیط‌های مختلفی انجام می‌گیرد. چون اکثر علف‌های هرز خیلی کم‌توقع و در شرایط مساعد خیلی پر‌‌توقع‌تر از نباتات زراعی، هستند و در زمین‌های نامساعد و آب و هوای مختلف مقاوم‌تر می‌باشند.
2- رشد سریع از مرحله رشد رویش تا مرحله گلدهی.
3- تولید مداوم بذر تا زمانی که شرایط رشد اجازه بدهند (راشد محصل و همکاران، 1374؛ ساداتی و ابطالی، 1379 و کوچکی و همکاران، 1373).
4- منقطع بودن جوانه‌زنی (کنترل داخلی است) و طول عمر زیاد بذور.
5- خود ناسازگاری البته نه اتوگامی یا آپومیکسی کامل.
6- دگر گرده افشانی بوسیله حشرات غیرتخصصی یا بوسیله باد.
7- تولید بذر زیاد در شرایط محیطی مساعد (ساداتی، 1372)
8- تولید مقداری بذر در شرایط مختلف، در اثر تحمل و انعطاف‌پذیری.
9- سازگاری برای انتشار در فواصل کم و فواصل زیاد.
10- اگر چند ساله باشد تولید مثل رویشی قوی یا تولید مثل توسط بعضی اندام‌ها.
11- اگر چند ساله باشد، خاصیت شکنندگی دارد به طوری که به آسانی از زمین کشیده نمی‌شود.
12- توانایی رقابت بین گونه‌ای بوسیله دارا بودن عادات خاصی (روزت، رشد خفه کننده، خاصیت آللوپاتی).
1-5- خسارت‌های علف‌های هرز
علف‌های هرز اجزای مهم اکوسیستم‌های زراعی هستند که به منظور استفاده بیشتر و بهتر از منابعی مانند خاک، آب، موادغذایی و نور با گیاهان زراعی به طور مستقیم و غیرمستقیم رقابت نموده و کمیت و کیفیت محصول را در اکثر موارد کاهش می‌دهند.
لازم به ذکر است که اغلب به دلیل نیازهای غذایی و سیستم ریشه‌ای مشابه، گیاهان هرز تیره گندمیان با غلات و گیاهان هرز پهن برگ با نباتات زراعی پهن برگ رقابت می‌کنند (میرشکاری، 1382).
خسارت حاصل از علف‌های هرز را می‌توان به صورت زیر خلاصه کرد:
1-5-1- خسارت‌های کمّی
علف‌های هرز رقیب قوی برای گیاهان زراعی هستند و چرخه زندگی آنها اغلب با گیاهان زراعی همزمان است (علیمرادی و همکاران، 1383). اکثر گیاهان هرز به دلیل تنازع بقاء از سیستم ریشه‌ای قوی با توسعه عمودی و افقی زیاد برخوردار می‌باشند که ضمن اشغال سطح مزرعه دو تا سه برابر سریع‌تر از گیاهان زراعی آب و مواد غذایی خاک را جذب می‌کنند. ذکر این نکته حایز اهمیت است که کل مواد غذایی جذب شده توسط علف‌های هرز چند ساله به مصرف گیاه نمی‌رسد و حدود 60-70 درصد آن در اندام‌های مختلفی نظیر ریشه، ساقه و غده ذخیره می‌شود و همچنین مواد ذخیره‌ای موجب بقای آنها را برای سال‌های بعد فراهم می‌آورد.
همچنین به دلیل گسترش ریشه‌ای، کمبود آب و مواد غذایی، سایه‌اندازی و کمبود نور و در برخی موارد دارا بودن خاصیت آللوپاتی رشد گیاهان زراعی را با مشکل مواجه کرده و عملکرد آنها را از نظر کمی کاهش می‌دهند (رستگار، 1378 و میرشکاری، 1382).
1-5-2- خسارت‌های کیفی
علف‌های هرز بر روی کیفیت محصولات زراعی و دامی به روش‌های مختلف موثر هستند. اختلاط دانه علف هرز به خصوص انواع سمی و اندام‌های رویشی آنها با گیاهان زراعی در موقع برداشت، به روش‌های مختلف کیفیت و ارزش محصول را کاهش می‌دهند (میرشکاری، 1382؛ هلالی، 1384؛ و رستگار، 1378؛). خسارت‌ حاصل از این طریق حدود 20 درصد گزارش شده است. لازم به ذکر است که ارقام ذکر شده در مورد میزان خسارت وارده از علف‌های هرز فقط مربوط به محصولات کشاورزی می‌شود و در صورتی که اگر خسارت‌های حاصله در سایر مناطق نیز در نظر گرفته شود رقم قابل توجهی به دست خواهد آمد. علاوه بر موارد ذکر شده، علف‌های هرز در افزایش قیمت محصولات کشاورزی، افزایش هزینه حمل و نقل، کاهش بازده کاری، ایجاد مزاحمت در کاشت، داشت و برداشت گیاهان زراعی و ایجاد خسارت‌های عمرانی، نیز نقش دارند (میرشکاری، 1382).
1-6- کنترل علف‌های هرز
بنا به گفته لاسی (1985) کنترل علف‌ها ی هرز، بر موارد زیر تاکید دارد:
الف- کاهش قدرت رقابت جمعیت علف هرز، در یک گیاه زراعی خاص
ب- ایجاد موضعی به منظور جلوگیری از رشد و نمو بیشتر علف هرز در بین گیاه زراعی
1-7- گیاه‌شناسی یولاف وحشی
یکساله پائیزه و بهاره، حاوی کرکهای پراکنده نرم و کوتاه، ارتفاع تا 3/1 متر. ساقه ایستاده، بلند، زانودار، منتهی به پانیکولی (خوشه مرکب) آویخته. برگ در سطح فوقانی و تحتانی صاف، حاشیه مختصر مودار بخصوص به طرف قاعده.
با افزایش سن گیاه موها می‌افتند. غلاف برگ صاف، در بالا باز، بخش فوقانی گاهی کرکدار. جهت گردش برگ‌های اولیه به سمت چپ. زبانک مشخص سفید متمایل به زرد با بریدگی، طول تا 6 میلی‌متر، فاقد گوشوارک.
گل آذین خوشه مرکب، خیلی باز (برعکس یولاف زراعی). نسبتاً
بزرگ، حاوی 2-3 گل (گل سوم نیز دارای سیخک)، پوشه‌ها به بلندی سنبلچه، پوشینه 2-4 دندانه در انتها، از قسمت وسط دارای سیخک، پرزهای سیخ مانند زرد یا قهوه‌ای متمایل به قرمز، طول سیخک تا 4 سانتی‌متر، در قسمت پایینی تاب خورده و از وسط خمیده (در شرایط خشک). یولاف وحشی بهاره در اکثر نقاطی که یولاف وحشی زمستانه پراکنده است معمولاً با تراکم کمتری دیده می‌شود. هر چند بندرت با مزارع گندمی نیز برخورد می‌گردد که در آنها غالبیت با گونه A.fatua می‌باشد (میرشکاری، 1383).
1-8- گیاه‌شناسی بارهنگ
تیره بارهنگ ساقه عاری از برگ، ساقه لوله‌ای بیرون می‌آید گلها به صورت سنبله است و برگها دارای رگبرگ موازی است تنها تیره از دو لپه‌ایها است که دارای رگبرگ موازی هستند و گلها منظم و ریز،جام گل پیوسته و گلبرگ 4 عدد، میوه کپسول و ریشه دائمی ساده یعنی هر سال اندام هوایی از بین می‌رود و تکثیر بوسیله بذر صورت می‌گیرد علف هرز مهم باغات و سبزیکاری است برگها ممکن است در حدود 15 سانتیمتر در ازا 10 سانتیمتر پهنا داشته باشند. که در ترکیه و بیشتر کشوهای اروپایی پیدا شده است (دویز، 1975). در آلمان، فرانسه و بلژیک در کار ماشینهای کشاورزی و زمینهای تولید علوفه محدویت ایجاد کرده است (کارل، 1982). اخیراً رقم‌های اصلاح شده برای تولید چراگاهها در نیوزلند انتخاب شده‌اند (سان دیسون و الوینگر، 2000). بارهنگ علاوه بر اینکه علف هرز محسوب می‌شود. کاربرد دارویی نیز دارد یعنی جزء گیاهان دارویی نیز محسوب می‌شود (فوستر، 1996). کاربرد دارویی بارهنگ عبارتند از: موادی که پوست را ضخامت می‌کند و باعث اختلال در خون رسانی به پوست می‌شود و بعنوان ماده‌ای که آب رسان است، ماده‌ای که باعث سردی می‌شود، قابل نفوذ و شکننده، ضد سرفه، ضد میکروب، ضد ویروس، و ضد مسمومیت و اسهال (لی‌اونگ و فوستر، 1996) و موثر در درمان می‌باشد (فرالکویز، 1998). هماننند برگهای چای برای اسهال و سرفه و اسهال خونی استفاده می‌شود. برگها همچنین برای آبله، زخم، تورم، زخم نیش حشرات بکار برده می‌شود. و مایع لجز که از دانه‌های بارهنگ تولید می‌شود کاهش دهنده سطح کلسترول خون می‌باشد (فوستر و دوکی، 1990).
1-9- اکولوژی یولاف
گونه‌های وحشی و پاره‌ای از گیاهان علوفه‌ای در حالت خواب باقی می‌مانند بنابراین قابلیت جوانه‌ زدن و قابلیت حیات ممکن است حتی به میزان 100% در جمعیت‌های متفاوت بذرها فرق کند. جوانه زدن موقعی اتفاق می‌افتد که خواب بذر پایان یابد و بذر قبل از خواب حتی اگر قابلیت حیات و جوانه‌زنی داشته باشد جوانه نمی‌زند، به طور کلی همراه با سن بذر قابلیت حیات کاهش ولی قابلیت جوانه زدن افزایش می‌یابد. علت آن هم از بین رفتن طبیعی عوامل خواب در بذرها است و درجه حرارت برای جوانه زدن بذرها افزایش می‌یابد علت آن هم از بین رفتن طبیعی عوامل خواب در بذرها است و درجه حرارت برای


دیدگاهتان را بنویسید