پژوهش دانشگاهی – مطالعه ارتباط بین عدم تقارن اطلاعاتی، کیفیت افشا و کیفیت گزارشگری مالی در شرکت …

افشای مالی ضعیف موجب گمراهی سهامداران میشود و اثر نامطلوبی بر ثروت آنها دارد. تجزیه و تحلیل نظری و شواهد تجربی بیانگر آن است که افزایش عدم تقارن اطلاعاتی بین مدیران و سهامداران شرکت با کاهش تعداد سرمایهگذاران و پایین آمدن نقدشوندگی اوراق بهادار، کم شدن حجم معاملهها و بهطور کلی، کاهش منافع اجتماعی از محل این دادوستدها رابطه مستقیم دارد (قائمی و شهریاری، ۱۳۸۸). بنابراین، افشای با کیفیت از طریق کاهش عدم تقارن اطلاعاتی، باعث افزایش حجم معاملهها و نقدشوندگی خواهد شد. والاس نیز معتقد است که اگر چه در بازارهای کارا، دستیابی به بازده غیرعادی با استفاده از اطلاعات موجود در بازار اوراق بهادار، تا حد زیادی امکان ناپذیر است، اما شواهد موجود نشان میدهد که انتشار اطلاعات در بازار از دیدگاه آحاد سرمایهگذاران، دارای ارزش است؛ زیرا از یک سو تعدیل لازم برای بهروز کردن دیدگاههای سرمایهگذاران در بازار را بهوجود میآورد و از سوی دیگر، عدم قطعیت حاکم بر بازار را که بر حجم مبادلات و نقدشوندگی اوراق بهادار نیز مؤثر است، تا حد زیادی مرتفع میکند. در واقع، با انتشار اطلاعات در بازار، حجم دادوستد اوراق بهادار افزایش مییابد و از اینرو، سرمایهگذاران میتوانند به سبد سرمایهگذاری بهینه دست یابند که این امر، خود به افزایش ثروت و رفاه اقتصادی آنان میانجامد (سازمان حسابرسی، ۱۳۸۴). عدم تقارن اطلاعاتی ناشی از کیفیت افشای پایین، مسألهی انتخاب نادرست را در پی خواهد داشت. اوراق بهادار مواجه با این مشکل، از نقدشوندگی کمتری برخوردارند (ماتوسی[۴۶] و همکاران، ۲۰۰۴). و هزینه دادوستد آنها در زمان خرید و فروش بیشتر است. بنابراین، خریداران تمایل کمتری به خرید آنها دارند. سرمایهگذاران برای اضافه هزینه معاملاتی پرداخت شده، پاداش بیشتری مطالبه میکنند. با افشای اطلاعات خصوصی و بهبود کیفیت افشا، شرکتها میتوانند عدم تقارن اطلاعاتی و هزینه مبادله اوراق بهادار و بدین ترتیب هزینه سرمایه را کاهش و در نتیحه عملکرد خود را بهبود بخشند (آمیهود و مندلسون، ۱۹۸۶).
۲-۲-۱۰ اندازهگیری کیفیت افشا
کیفیت افشا یکی از متغیرهای درونزای این پژوهش است. در این پژوهش از امتیازهای سالانهی کیفیت افشای شرکتی محاسبهشده برای شرکتهای پذیرفتهشده در بورس اوراق بهادار تهران، طی سالهای ۱۳۹۱- ۱۳۸۶ استفاده شده است. امتیاز اطلاعرسانی ناشران بر اساس وضعیت اطلاعرسانی آنها از نظر قابلیت اتکا و بهموقع بودن ارسال اطلاعات محاسبه شده است. این معیارها بر اساس ملاحظاتی چون، بهموقع بودن اطلاعات بر اساس زمان ارسال آنها از سوی شرکت، پیشبینیهای درآمد هر سهم، صورتهای مالی میاندورهای حسابرسی نشده، صورت وضعیت پرتفوی، اظهارنظرهای حسابرس نسبت به پیشبینی درآمد هر سهم اولیه و شش ماهه، صورتهای مالی میان دورهای شش ماهه، صورتهای مالی حسابرسی نشده و حسابرسی شدهی پایان دورهی مالی و محاسبهی میزان تأخیر در ارسال اطلاعات، مورد محاسبه قرار گرفتهاند. میزان نوسانها و تغییرات پیشبینیهای ارسالی و همچنین تفاوتهای میان مبالغ پیشبینی شده و عملکرد واقعی حسابرسی شده نیز، معیار قابلیت اتکا در این محاسبهها هستند. گفتنی است، از آنجا که شرکتهای سرمایهگذاری بر اساس دستور کارهای جدید، ملزم به ارائهی پیشبینی درآمد هر سهم نیستند، بنابراین امتیاز مربوط به این شرکتها به طور جداگانه مورد محاسبه قرار گرفتهاند و اطلاعات مقایسهای مربوط به این شرکتها، تنها نسبت به سایر شرکتهای سرمایهگذاری ارائه شده است.
با توجه به اهمیت کیفیت افشا و مسئولیت مدیران شرکتها در قبال اطلاعرسانی، سازمان بورس و اوراق بهادار تهران تصمیم گرفت تا امتیاز و رتبه کلیهی شرکتهای پذیرفته شده در بورس را از نظر “کیفیت افشا و اطلاعرسانی مناسب” به بازار منعکس کند تا شرکتها نسبت به جایگاه خود واقف شده، در جهت ارتقای آن بکوشند. طی سالهای اخیر، رتبهبندی شرکتها از نظر اطلاع رسانی و کیفیت افشا، همواره تهیه و فهرست بیست شرکت برتر به بازار منعکس شده است. “شایان ذکر است که امتیاز اطلاعرسانی ناشران، بر اساس زمان ارائهی اطلاعات مربوط به پیشبینی درآمد هر سهم، صورتهای مالی میاندورهای حسابرسی نشده ۳، ۶ و ۹ ماهه، اظهارنظر حسابرس نسبت به پیشبینی درآمد هر سهم اولیه و ۶ ماهه، اظهارنظر حسابرس نسبت به صورتهای مالی میاندورهای ۶ ماهه، صورتهای مالی حسابرسی نشدهی پایان سال و تفاوت بین پیشبینیها و عملکرد واقعی حسابرسی شده، محاسبه شده است. ضمناً در صورت عدم ارائه بهموقع صورتهای مالی حسابرسی شده پایان سال و زمانبندی پرداخت سود سهامداران، امتیاز منفی به ازای هر روز تأخیر در نظرگرفته شده است (سازمان بورس و اوراق بهادار، ۱۳۸۸). امتیازهای “کیفیت افشا و اطلاعرسانی مناسب” برای کلیه شرکتهای پذیرفته شده در بورس، از سال ۱۳۸۲ در سایت بورس اوراق بهادار تهران موجود است.
۲-۲-۱۱ قابلیت اتکای اطلاعات مالی
در بیانیه اساسی تئوریهای حسابداری، مربوط بودن و قابلاتکابودن، به عنوان دو ویژگی کیفی مهم اطلاعات مالی، همواره از موضوعات مهم ادبیات گزارشگری مالی بوده و مورد توجه و تأکید نهادهای حرفه ای، مراجع قانونی و استفادهکنندگان اطلاعات مالی است.بنابراین، اتخاذ تصمیمات معقول اقتصادی و تخصیص بهینه منابع محدود و کمیاببهسوی فعالیتهای برتر بدون وجود اطلاعات بهموقع، معتبر و قابل اتکا ، امکان پذیر نیست (مرادی و پورحسینی، ۱۳۸۸).حسابداری به عنوان فرآیند تولید اطلاعات، باید اطلاعات قابل اتکایی در اختیار کاربران قرار دهد تا آنان را نسبت به وضعیت مالی و عملکرد واحد تجاری کاملاً آگاه و در نهایت بستر مناسبی را برای تصمیمگیری در اختیار آنان قرار دهد (اعتمادی و یارمحمدی، ۱۳۸۲).
قابلیت اتکابه اعتماد و اتکایی اشاره دارد که استفادهکنندگان میتوانند بر اندازهگیریهای گزارششده در صورتهای مالی اساسی داشته باشند. نتایج اندازهگیریهای حسابداری هنگامی قابل اتکا است که بهطور صادقانه معرف ارزشهایی باشد که انتظار میرود یا در نظر است که ارائه کند. قابلیت اتکای اطلاعات مالی یک واقعیت مربوط و یک ویژگی کیفی و اساسی برای اطلاعات مالی محسوب میشود (احمدپور و قهرمانی صغیر، ۱۳۸۸).
برای اینکه اطلاعات مفید باشد باید قابل اتکا باشد. اطلاعاتی قابل اتکاست که عاری از اشتباه و تمایلات جانبدارانه با اهمیت باشد و بهطور صادقانه معرف آن چیزی باشد که مدعی بیان آن است یا بهگونهای معقول انتظار میرود، بیان کند. بیان صادقانه، رجحان محتوا بر شکل، بیطرفی، احتیاط و کامل بودن ویژگیهای لازم برای قابل اتکا بودن است. چنانچه صورتهای مالی ظرف مدت معقولی بعد از تاریخ ترازنامه در اختیار استفادهکنندگان قرار نگیرد، مفید بودن آن کاهش مییابد. واحد تجاری باید صورتهای مالی خود را حداکثر ظرف مهلت مقرر در قوانین و مقررات مربوط منتشر کند. عواملی نظیر پیچیدگی عملیات واحد تجاری، دلیل کافی برای خودداری از گزارشگری بهموقع محسوب نمیشود (کمیته تدوین استانداردهای حسابداری، ۱۳۸۷).
۲-۲-۱۲ بهموقع بودن اطلاعات مالی
پاسخگویی که خواستگاه آن احترام به حقوق انسانهاست، در سطوح مختلف ملی و بنگاههای تجاری مطرح است. مدیران در مقابل سرمایهگذاران،اعتباردهندگان و سایر اشخاص ذینفع، موظفند از طریق ارائه اطلاعات به موقع،شفاف و قابل اعتمادآنها را در جریان نحوه بکارگیری منابع اقتصادی و نتایج عملیات واحد تجاری قرار داده و امکان تصمیمگیری و قضاوت منطقی را برای آنها فراهم سازند (نیکخواه، ۱۳۷۹).
بهموقع بودن یکی از مهمترین ویژگیهای کیفی اطلاعات مالی محسوب میشود بهموقع بودن به این مفهوم است که اطلاعات باید در کوتاهترین زمان و بهسریعترین شکل ممکن در دسترس استفادهکنندگان قرار گیرد. هر چه فاصله زمانی بین پایان سال مالی و تاریخ انتشار صورتهای مالی واحدهای تجاری کوتاهتر باشد، سودمندی حاصل از صورتهای مالی حسابرسی شده سالانه واحدهای تجاری افزایش مییابد. افزایش فاصله زمانی بین پایان سال مالی و تاریخ انتشار صورتهای مالی، احتمال فاش شدن اطلاعات به نفع گروهی از استفادهکنندگان و به زیان سایرین را افزایش میدهد.
کمک به تصمیمگیری و حفظ منافع سرمایه گذاران ، اعتباردهندگان و سایر گروههای ذینفعو همچنین الزمات قانونی تعیین شده در بسیاری از کشورها موجب شده است که حسابرسی صورتهای مالی،توسط شخصی مستقل از تهیهکننده اطلاعات برنامهریزی و اجرا شود. علیرغم اینکه مزایای حاصل از صورتهای مالی حسابرسیشده، بر کسی پوشیده نیست،ولی مدت زمان اجرا و تکمیل عملیات حسابرسی می تواند بر بهموقع بودن اطلاعات مالی ارائه شده ودر نتیجه بر مربوط بودن آن اثرگذار باشد.گزارشگری مالی بهموقع تابع عوامل مختلفی است. این عوامل می تواند مربوط به حسابرس و عملیات حسابرسی یا مربوط به ویژگیهای واحد مورد رسیدگی باشد (مرادی و پورحسینی، ۱۳۸۸).
اگر تأخیر بیمورد در گزارشگری اطلاعات وجود داشته باشد ممکن است اطلاعات، مربوط بودن خود را از دست بدهد. مدیریت ممکن است نیاز داشته باشد که بین قابلیتهای نسبی گزارشگری بهموقع با تهیه اطلاعات قابل اعتماد تعادل برقرار کند. برای اینکه اطلاعات بهصورتی بهموقع تهیه شود ممکن است اغلب لازم باشد قبل از آنکه همه جنبههای معاملات یا سایر رویدادها شناخته شده باشد، گزارش ارائه شود. که در چنین صورتی کیفیت قابل اعتماد بودن ضعیف میشود. برعکس، اگر گزارشگری با تأخیر انجام شود تا همه جنبهها شناخته شوند، اطلاعات ممکن است به میزان بالایی قابل اعتماد باشد اما برای استفادهکنندگانی که مجبور بودهاند در آن فاصله تصمیم بگیرند کمتر مورد استفاده باشد. برای دستیابی به تعادل بین مربوط بودن و قابل اعتماد بودن، فرض غالب، بهشرط آنکه ضرورت زمانی جنبه حقوقی نداشته باشد، این است که چگونه میتوان نیازهای تصمیمگیری اقتصادی استفادهکنندگان را بهنحو بهتری ارضاء کرد (هیئت استانداردهای حسابداری، ۱۹۹۱).
۲-۲-۱۳ گزارشگری مالی
محصول‌نهایی‌ فرایندحسابداری‌ مالی‌، ارائـه‌ اطلاعات‌ مالی‌ به‌ استفاده‌کنندگان‌ مختلف‌، اعم‌ ازاستفاده‌کنندگان‌ داخلی‌ و استفاده‌کنندگان‌ خارج‌ از واحد تجاری‌، در قالب‌ گزارشهای‌ حسابداری‌ است‌. آن‌ گروه‌ از گزارشهای‌ حسابداری‌ که‌ با هدف‌ تأمین‌ نیازهای‌ اطلاعاتی‌ استفاده‌کنندگان‌ خارج‌ از واحد تجاری‌ تهیه‌ و ارائه‌ می‌شود، در حیطه‌ عمل‌ گزارشگری‌ مالی‌ قرار می‌گیرد.
صورتهای‌ مالی‌، بخش‌ اصلی‌ فرایند گزارشگری‌ مالی‌ را تشکیل‌ می‌دهد. درحال‌ حاضر یک مجموعه‌ کامل‌ صورتهای‌ مالی‌ شامل‌ ترازنامه‌، صورت‌ سود و زیان‌، صورت‌ سود و زیان‌ جامع‌ و صورت‌ جریان‌ وجوه‌ نقد (که‌ صورتهای‌ مالی‌ اساسی‌ نامیده‌ می‌شود) و یادداشتهای‌ توضیحی‌ می‌باشد. دیگر موارد تشکیل‌دهنده‌ گزارشگری‌ مالی‌ مواردی‌ از قبیل‌ گزارش‌ مدیران‌ درباره‌ فعالیت‌ واحد تجاری‌ و گزارش‌ تحلیلی‌ مدیران‌ می‌باشد که‌ همراه‌ با گزارش‌ حسابرس‌ مستقل‌ (و حسب‌ مورد گزارش‌ بازرس‌ قانونی‌) و صورتهای‌ مالی‌ مجموعه‌ای‌ تحت‌ عنـوان‌ گزارش‌ مالی‌ سالانـه‌ را تشکیل‌ می‌دهـد.سایر گزارشهای‌ مالی‌ که‌ به‌طور موردی‌ و با اهداف‌ خاص‌ تهیه‌ می‌شود دربرگیرنده‌ مواردی‌ از قبیل‌ گزارشهای‌ مالی‌ تهیه‌شده‌ به‌منظور دریافت‌ تسهیلات‌ مالی‌ از بانکها، گزارش‌ توجیهی‌ هیئت‌ مدیره‌ جهت‌ افزایش‌ سرمایه‌ در مورد شرکتهای‌ سهامی‌ و اظهارنامه‌ مالیاتی‌ می‌باشد (مفاهیم نظری گزارشگری مالی).
تعاریف متعددی از گزارشگری مالی به شرح زیر وجود دارد:
گزارشگری مالی باید اطلاعات سودمندی فراهم نماید که سرمایهگذاران بالفعل و بالقوه را در انجام تصمیمگیریهای منطقی یاری نماید (بیانیه مفهومی شماره یک هیأت استانداردهای حسابداری مالی).
گزارشگری مالی اطلاعاتی فراهم میکند که سرمایهگذاران بالفعل و بالقوه را در ارزیابی مبالغ، زمانبندی و عدم قطعیت وجوه نقد دریافتی آتی یاری نماید(بیانیه شماره ۳۷ هیأت استانداردهای حسابداری مالی).
گزارشگری مالی گزارشگری اطلاعات مالی به افراد خارجی (خارج از سازمان) است (نوروش، ۱۳۷۷).
بر اساسنظر هیأت تدوین استانداردهای حسابداری (۱۹۷۸)،گزارشگری مالی نه تنها شامل صورتهای مالی، بلکه در برگیرندهی ابزارها یا روشهای اطلاع رسانی است و این ابزارها، به صورت مستقیم یا غیرمستقیم با اطلاعاتی ارتباط دارند که بهوسیلهی حسابداری ارائه میشوند؛ یعنی اطلاعاتی دربارهی منابع شرکت، داراییها، بدهیها، سود و … است. این اطلاعات باید بهگونهای باشد که سرمایهگذاران، اعطاکنندگان تسهیلات مالی و سایر گروههای استفادهکننده را در تشخیص نقاط قوت و ضعف مالی واحد انتفاعی یاری دهد و مبنایی را فراهم کند که بتوان بر اساس آن، اطلاعات مربوط به عملکرد واحد انتفاعی را طی یک دوره مالی ارزیابی کرد. علاوه بر این، اطلاعات مورد بحث میتواند تأثیر بالقوه برخی از منابع بر جریان وجوه نقد و همچنین وجوه نقد مورد نیاز برای ایفای تعهدات واحد انتفاعی را نشان دهد(کمیته تدوین استانداردهای حسابداری، ۱۳۸۵). اهداف گزارشگری مالی، از نیازها و خواستههای اطلاعاتی استفادهکنندگان برونسازمانیسرچشمه میگیرد. هدف اصلی آن، بیان آثار اقتصادی رویدادها و عملیات مالی بر وضعیت و عملکرد واحد تجاری برای کمک به اشخاص خارجی برای اتخاذ تصمیمات مالی در ارتباط با واحد تجاری است (ولک[۴۷]، ۲۰۰۱).
از سوی دیگر از دیدگاه جوناس و بلانچت[۴۸]گزارشگری مالی تنها یک محصول نهایی نیست. بلکه فرایندی متشکل از چندین جزء است که این اجزاء شامل معاملات و رویدادهای شرکت، انتخاب خط مشیهای حسابداری، کاربرد خط مشیهای حسابداری، برآوردها و قضاوتها و افشادر خصوص معاملات، رویدادها، خط مشیها، برآوردها و قضاوتها میباشد.بر اساس چارچوب پیشنهادی، کیفیت گزارشگری مالی در نهایت بستگی به کیفیت هر بخش از فرآیند گزارشگری مالی دارد. این فرآیند ممکن است تحت تأثیر عوامل مربوط به مالیات و دیگر عوامل مربوط به نیازهای اطلاعاتی تأمینکنندگان برونسازمانی سرمایه قرارگیرد (جوناس و بلانچت، ۲۰۰۰).
معاملات و رویدادهای شرکت
 
انتخاب خط مشیهای حسابداری
 
کاربرد خط مشیهای حسابداری
 
برآوردها و قضاوتها
 
افشا در خصوص معاملات، رویدادها،
خط مشیها، برآوردها و قضاوتها
شکل (۲-۱) فرآیند گزارشگری مالی از دیدگاه جوناس و بلانچت
۲-۲-۱۴ کیفیت گزارشگری مالی
در پرتو الزامهای جدید، حسابرسان، اعضای کمیته حسابرسی و مدیریت میکوشند “کیفیت گزارشگری مالی” را تعریف کنند. در آوریل ۲۰۰۰، انجمن حسابداران رسمی آمریکا رهنمودی در مورد روش و زمان ارتباط با کمیته حسابرسی منتشر کرد و ده گروه از موضوعهایی را که مدیریت و حسابرسان میتوانند مورد بحث قرار دهند فهرست نمود. به هر حال، دربارهی کیفیت فقط گفته شده است که: معیاری عینی برای کمک به ارزیابی یکنواخت اصول حسابداری مورد استفاده در تهیه صورتهای مالی یک واحد تهیه نشده است. استاندارد شماره ۶۱ سمت و سوی بحث و مذاکره با کمیته حسابرسی را به مواردی که اثر با اهمیتی بر صورتهای مالی دارد. شامل بیان صادقانه، قابلیت رسیدگی، بیطرفی و ثبات رویه سوق داد. این خصوصیات میتواند مبنایی برای بحث کیفیت به مفهوم عام کلمه قرار گیرد، زیرا این ویژگیها در بیانیه مفهومی شماره ۲ هیئت استانداردهای حسابداری مالی به عنوان خصوصیات مطلوب اطلاعات مالی ارائه شده است.کیفیت گزارشگری مالی از دیدگاه بعضی محققان دارای تعاریف متعددی است، و نوع تعریف به دیدگاه فرد بستگی دارد. پنمن[۴۹] (۲۰۰۱)، معتقد است تعریف کیفیت گزارشگری مالی خیلی کلی و مبهم است و باید آن را از دید فردی دید که آن را تعریف میکند. تعاریف متعددی از کیفیت گزارشگری مالی به شرح زیر وجود دارد:
در بسیاری از مطالعات حسابداری و مالی، کیفیت گزارشگری مالی میزان صداقت مدیران در ارائهی اطلاعات منصفانه و حقیقی برای تصمیمگیرندگان تعریف شده است (راجگوپال و وینکتچالم[۵۰]، ۲۰۱۱). به عبارت دیگر، هرگاه مدیران در ارائهی اقلام مندرج در صورتهای مالی دو واژهی بیطرفی و عینیت را رعایت کرده باشند، میتوان گفت که کیفیت گزارشگری مالی وجود دارد (برندت[۵۱]، ۲۰۱۰).

این نوشته را هم بخوانید :   ارزیابی و تحلیل پروژه ها ی پیچیده فناوری اطلاعات با رویکرد تحلیل اختیارات ...

منبع فایل کامل این پایان نامه این سایت pipaf.ir است