دانلود پایان نامه

م تا [این‏] شبانان [دام‏هایشان را] برگردانند و پدر ما پیرى کهنسال است [به این علت از انجام این کار معذور است. [ در همین جریان عفاف حضرت موسی(ع) مطرح شده که:”موسی (ع) به دختر گفت: راه را به من نشان بده و پشت سر من حرکت کن. زیرا ما فرزندان یعقوب پشت سر زنان نگاه نمی‌کنیم ” 22
با توجه به معانی موجود و بدست آمده می‌توان عفاف را اینگونه تعریف کرد:
عفاف حالت درونی نفسانی است که هرچه این حالت را تقویت کنیم و در مسیر مثبت پرورش دهیم و با توجه به رعایت حدود الهی نتیجه‌ای که از آن حاصل می‌شود تقوا و پاکدامنی است. و حرکت در مسیر رشد و تعالی اخلاقی است. و به نگرش دیگری می‌توان گفت عفت از جلوه‌های برجسته رشد معنوی و باطنی است.
2-3 تعریف حجاب:
حجاب و عفاف به عنوان دو ارزش در جامعه بشری و بویژه جوامع اسلامی مطرح است و نخست به نظر می‌رسد هر دو به یک معنا باشند اما با جستجو در متون دینی و فرهنگنامه‌ها به نکته قابل توجهی می‌رسیم .
2-3-1 حجاب در لغت
کلمه حجاب از ریشه “ح ج ب” است. برخی گفته‌اند: “الحجاب ما حجَبَ به شئٌ من شئ” 23
حجاب آن چیزی است که بواسطه آن چیزی از چیزی در حجاب قرار می‌گیرد. و در جای دیگر این چنین معنا کرده‌اند: “اصل الحجاب الستر الحائل بینِ المرائی و المرئی” 24 حجاب پرده ای است که میان بیننده و آنچه می‌بیند حائل می‌شود.
برخی این چنین تعریف کرده اند: ” الحجاب هوالحائل الحاجز المانع عن تلاقی شَیئَینَ اَوأثرهما، سَواءَ کانا مادیّین او معنویین او مختلفین و سواءَ کانَ الحاجب مادّیاً او معنویاً” 25 از این منظر حجاب حائل میان دو چیز است که مانع تلاقی آن دو یا اثرگذاری آن دو برهم می‌شود. حال این دو چیز می‌توانند مادی باشند یا معنوی. یا اینکه یکی مادی و دیگری معنوی. پس به طور خلاصه می توان گفت:
“الحجاب المنع من الوصول ” 26 آنچه مانع رسیدن می‌شود حجاب است.[
2-3-2 حجاب در اصطلاح
“استعمال کلمه حجاب در مورد پوشش زن یک اصطلاح نسبتا جدید است . در قدیم و مخصوصا دراصطلاح فقها کلمه ستر به معنی پوشش ، به کار رفته است . فقها چه در کتاب الصلوه و چه در کتاب النکاح ، متعرض این مطلب شده و کلمه ستر را به کار برده اند نه حجاب را. بهتر این بود که این کلمه عوض نمی شد و ما همیشه همان کلمه پوشش را به کار می بردیم زیرا چنانچه گفته شد معنی شایع لغت حجاب ، پرده است و اگر در مورد پوشش به کار برده می شود به اعتبار پشت پرده واقع شدن زن است و همین امر موجب شده که عده زیادی گمان کنند ، اسلام خواسته که زن همیشه پشت پرده و در خانه محبوس باشد و بیرون نرود”27
از برخی آیات مطلوبیت حجاب و پوشش برتر بانوان، می‌توان به آیات زیر اشاره نمود:
” وَ الْقَواعِدُ مِنَ النِّساءِ اللاَّتِی لا یَرْجُونَ نِکاحاً فَلَیْسَ عَلَیْهِنَّ جُناحٌ أَنْ یَضَعْنَ ثِیابَهُنَّ غَیْرَ مُتَبَرِّجاتٍ بِزِینَهٍ وَ أَنْ یَسْتَعْفِفْنَ خَیْرٌ لَهُنَّ وَ اللَّهُ سَمِیعٌ عَلِیم.”28
]و بر زنان از کار افتاده‏اى که امید ازدواجى ندارند، گناهى نیست که حجاب و روپوش خود را کنار بگذارند، در صورتى که با زیور و آرایش خویش قصد خودآرایى نداشته باشند. و پاکدامنى براى آنان بهتر است و خدا شنوا و داناست. [
در این آیه اگرچه نخست به زنان پیر و سالخورده اجازه می‌دهد بدون قصد خودنمایی لباس‌های رویی مثل چادر را برگیرند ولی باز در انتهای آیه اشاره به این دارد که حجاب خویش را کم‌تر نکنند برای آنان بهتر است.پوشش زن در اسلام این است که زن در معاشرت خود با مردان بدن خود را بپوشاند و به جلوه‌گری و خودنمایی نپردازد. خداوند تعالی در آیه‌ای از قرآن کریم حکم و حکمت حجاب را چنین بیان می‌کند:
“یا أَیُّهَا النَّبِیُّ قُلْ لِأَزْواجِکَ وَ بَناتِکَ وَ نِساءِ الْمُؤْمِنِینَ یُدْنِینَ عَلَیْهِنَّ مِنْ جَلابِیبِهِنَّ ذلِکَ أَدْنى‏ أَنْ یُعْرَفْنَ فَلا یُؤْذَیْنَ وَ کانَ اللَّهُ غَفُوراً رَحِیما”.29]اى پیامبر! به همسرانت و دخترانت و همسران کسانى که مؤمن هستند بگو: چادرهایشان را بر خود فرو پوشند [تا بدن و آرایش و زیورهایشان در برابر دید نامحرمان قرار نگیرد.] این [پوشش‏] به اینکه [به عفت و پاکدامنى‏] شناخته شوند نزدیک‏تر است، و در نتیجه [از سوى اهل فسق و فجور] مورد آزار قرار نخواهند گرفت و خدا همواره بسیار آمرزنده و مهربان است.[
حفظ پاکدامنی، منحصر به پوشش نیست، بلکه زن باید از هر گونه رفتاری که سبب تحریک طمع ورزی هوس رانان می‌شود، با شدت بپرهیزد.در جای دیگر خداوند تعالی در قرآن کریم می‌فرماید: “وَ قَرْنَ فِی بُیُوتِکُنَّ وَ لا تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجاهِلِیَّهِ الْأُولى‏ وَ أَقِمْنَ الصَّلاهَ وَ آتِینَ الزَّکاهَ وَ أَطِعْنَ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ إِنَّما یُرِیدُ اللَّهُ لِیُذْهِبَ عَنْکُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیْتِ وَ یُطَهِّرَکُمْ تَطْهِیراً “.30 ]و در خانه‏هایتان قرار و آرام گیرید، و “در میان نامحرمان و کوچه و بازار” مانند زنان دوران جاهلیت پیشین “که براى خودنمایى با زینت و آرایش و بدون پوشش در همه‏جا ظاهر مى‏شدند”ظاهر نشوید، و نماز را برپا دارید و زکات بدهید، و خدا و پیامبرش را اطاعت کنید، جز این نیست که همواره خدا مى‏خواهد هرگونه پلیدى را از شما اهل بیت [که به روایت شیعه و سنى حضرت محمّد(صلی الله علیه و آله و سلم)، حضرت على(علیه السلام)، حضرت فاطمه(سلام الله علیها)، امام حسن و امام حسین علیهم‏السلام‏اند] برطرف نماید، و
شما را چنان که شایسته است [از همه گناهان و معاصى‏] پاک و پاکیزه گرداند.[
توصیه‌های اساسی اسلام به بانوان، نشان ندادن زینت‌ها و زیبایی‌ها به افراد نامحرم است چنانکه در قرآن کریم می‌فرماید:” وَ قُلْ لِلْمُؤْمِناتِ یَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصارِهِنَّ وَ یَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَ لا یُبْدِینَ زِینَتَهُنَّ إِلاَّ ما ظَهَرَ مِنْها وَ لْیَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلى‏ جُیُوبِهِنَّ وَ لا یُبْدِینَ زِینَتَهُنَّ إِلاَّ لِبُعُولَتِهِنَّ أَوْ آبائِهِنَّ أَوْ آباءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ أَبْنائِهِنَّ أَوْ أَبْناءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ إِخْوانِهِنَّ أَوْ بَنِی إِخْوانِهِنَّ أَوْ بَنِی أَخَواتِهِنَّ أَوْ نِسائِهِنَّ أَوْ ما مَلَکَتْ أَیْمانُهُنَّ أَوِ التَّابِعِینَ غَیْرِ أُولِی الْإِرْبَهِ مِنَ الرِّجالِ أَوِ الطِّفْلِ الَّذِینَ لَمْ یَظْهَرُوا عَلى‏ عَوْراتِ النِّساءِ وَ لا یَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِیُعْلَمَ ما یُخْفِینَ مِنْ زِینَتِهِنَّ وَ تُوبُوا إِلَى اللَّهِ جَمِیعاً أَیُّهَا الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُون” 31
]و به زنان باایمان بگو: چشمان خود را از آنچه حرام است فرو بندند، و شرمگاه خود را حفظ کنند، و زینت خود را [مانند لباس‏هاى زیبا، گوشواره و گردن بند] مگر مقدارى که [طبیعتاً مانند انگشتر و حنا و سرمه، بر دست و صورت‏] پیداست [در برابر کسى‏] آشکار نکنند، و [براى پوشاندن گردن و سینه‏] مقنعه‏هاى خود را به روى گریبان‏هایشان بیندازند، و زینت خود را آشکار نکنند مگر براى شوهرانشان، یا پدرانشان، یا پدران شوهرانشان، یا پسرانشان، یا پسران شوهرانشان، یا برادرانشان، یا پسران برادرانشان، یا پسران خواهرانشان، یا زنان [هم کیش خود] شان، یا بردگان زر خریدشان، یا خدمتکارانشان از مردانى که ساده لوح و کم عقل‏اند و نیاز شهوانى حس نمى‏کنند، یا کودکانى که [به سنّ تمیز دادن خوب و بد نسبت به امیال جنسى‏] نرسیده‏اند. و زنان نباید پاهایشان را [هنگام راه رفتن آن گونه‏] به زمین بزنند تا آنچه از زینت‏هایشان پنهان مى‏دارند [به وسیله نامحرمان‏] شناخته شود. و [شما] اى مؤمنان! همگى به سوى خدا بازگردید تا رستگار شوید .[ “یک قاعده کلی در مورد حجاب و پوشش بانوان را می‌توان از آیه استفاده کرد و آن اینکه پوشش و شیوه رفتار بانوان در سطح جامعه باید به گونه‌ای باشد که باعث تحریک شهوات جنسی نگردد علاوه بر پوشش کامل زنان نباید پاهایشان را [هنگام راه رفتن آن گونه‏] به زمین بزنند تا آنچه از زینت‏هایشان پنهان مى‏دارند [به وسیله نامحرمان‏] شناخته شود. نکته مهم می‌فهماند که شارع ،اصل موضوع و هدف و خواست الهی در حجاب که عدم تبرج زن به ]قامت و قدم و قلب[است را پیگیری می‌کند. چون حکم بسیار جدی است می‌فرماید: طوری راه بروید که صدای راه رفتن تان جبران گر آن کارهای نکرده باشد”.32 رابطه بین حجاب و پوشش و مصونیت و عدم آزار از سوی افراد لاابالی نیز در آیه ذیل اشاره شده است: “یا أَیُّهَا النَّبِیُّ قُلْ لِأَزْواجِکَ وَ بَناتِکَ وَ نِساءِ الْمُؤْمِنِینَ یُدْنِینَ عَلَیْهِنَّ مِنْ جَلابِیبِهِنَّ ذلِکَ أَدْنى‏ أَنْ یُعْرَفْنَ فَلا یُؤْذَیْنَ وَ کانَ اللَّهُ غَفُوراً رَحِیما.33] اى پیامبر! به همسرانت و دخترانت و همسران کسانى که مؤمن هستند بگو: چادرهایشان را بر خود فرو پوشند [تا بدن و آرایش و زیورهایشان در برابر دید نامحرمان قرار نگیرد.] این [پوشش‏] به اینکه [به عفت و پاکدامنى‏] شناخته شوند نزدیک‏تر است، و در نتیجه [از سوى اهل فسق و فجور] مورد آزار قرار نخواهند گرفت و خدا همواره بسیار آمرزنده و مهربان است.[ “کلمه “جلابیب” جمع “جلباب” است، و آن جامه‏اى است سرتاسرى که تمامى بدن را مى‏پوشاند، و یا روسرى مخصوصى است که صورت و سر را ساتر مى‏شود، و منظور از جمله پیش بکشند مقدارى از جلباب خود را، این است که آن را طورى بپوشند که زیر گلو و سینه‏هایشان در انظار ناظرین پیدا نباشد.” ذلِکَ أَدْنى‏ أَنْ یُعْرَفْنَ فَلا یُؤْذَیْنَ”- یعنى پوشاندن همه بدن به شناخته شدن به اینکه اهل عفت و حجاب و صلاح و سدادند نزدیک‏تر است، در نتیجه وقتى به این عنوان شناخته شدند، دیگر اذیت نمى‏شوند، یعنى اهل فسق و فجور متعرض آنان نمى‏گردند.بعضى از مفسرین در معناى آن گفته‏اند: این پوشیدگى، نزدیک‏تر بودن ایشان به مسلمان بودن و آزاد بودن را مى‏شناساند، چون زنان غیر مسلمان، و نیز کنیزان در آن دوره حجاب نداشتند، و حجاب علامت زنان مسلمان بود، و در نتیجه کسى متعرض آنان نمى‏شد، و حتى کسى نمى‏پنداشت که ایشان کنیز و یا غیر مسلمانند، و از ملت یهود و نصارى هستند لیکن معناى اول به ذهن نزدیک‏تر است”.34 “از ابن عباس روایت شده که جلباب عبایى است که از سر تا پا را میگیرد و بعضى گفته‏اند: جلباب بمعنى ملحفه یعنى لفافه‏اى است که تمام بدن را میگیرد. در پایان این آیه ایزد متعال خطاب به رسولش (صلّى اللَّه علیه و آله و سلّم) نموده :که اى محمّد (صلّى اللَّه علیه و آله و سلّم) به زنها و دختران خود و زنهاى مؤمنین بگو در موقع بیرون آمدن از منزل عباها و چادرهاى خود را بر سر بیندازید و خود را بپوشانید تا آنکه به عفّت و نجابت شناخته شوید”ذلِکَ أَدْنى‏ أَنْ یُعْرَفْنَ فَلا یُؤْذَیْنَ”]ذلک[از اسماء اشاره و ارشاد بعلّت حکم است که حکم جلباب براى این است که خانم از کنیز شناخته شود و نیز خانم هرزه‏گر و عفیف از هم تمیز داده شوند و مردمان اراذل و اوباش دنبال آنها نیفتن
د و به خانم هاى محترم اذیّت نرسانند.”وَ کانَ اللَّهُ غَفُوراً رَحِیماً” آیه ارشاد باین است کسى که مخالفت نمود و بر خلاف امر حق تعالى خلافى از وى صادر گردید درب توبه باز است اگر از روى حقیقت توبه کند پذیرفته خواهد شد “35
“سبب نزول آیه شریفه این بوده که زنان برای رفتن به مسجد از منزل خارج می‌شدند و پشت سر رسول اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) نماز جماعت می‌خواندند، هنگامی که زنان برای نماز مغرب و عشاء و صبح برای رفتن به مسجد از منزل خارج می‌شدند، جوانان لاابالی سر راه آنان می‌نشستند و متعرض آنان می‌شدند، آنها را اذیت می‌کردند که این آیه فوق نازل شد”.36
2-4 حقیقت عفاف:
گفته شد: “العِفَهَ حُصول حاله لِلنفّس تَمنَعُ بها عَن غَلَبَه الشهوه”37 ]یعنی عفت حالت درونی نفسانی است که توسط آن از غلبه شهوت جلوگیری می‌شود.[
و همچنین با توجه به تعاریف در کتب لغت فارسی” عفت به معنای باز ایستادن از حرام، پارسایی کردن پرهیزگاری، پارسایی و پاکدامنی است” 38
حیا و عفت تاریخ بردار نیست و عفاف فلسفه پوشش


پاسخی بگذارید