دانلود پایان نامه

بیرون کند. اما با شورش امیرکا ثائری او ناچارا به هوسم باز گشت654. ودر در گیری با ثائری مدتی به اسارت وی درآمد. البته ثائری بر اثر اعتراضات مردم گیل ودیلم ابن‌داعی را آزاد کرد. و بر زعامت او گردن نهاد.655 و حتی خواهر خود را به عقد وی در آورد.656 ابن‌داعی سرانجام در سال 359 ق یا 360 ق657 به دست همسرش که خواهر امیرکا ثائری بود. مسموم شد.658 عده‌ای نیز گفته‌اند:ابن داعی به با دسیسه حاکم طبرستان مسموم شده است.659 مزارش در هوسم مشهور و همواره زیارتگاه مردم بوده است.660
3-1- 8- 5- تجهیز سپاه توسط ابن‌داعی برای جهاد با روم
ابن داعی تلاش داشت به نوعی دامنه قیام خود را در سراسر جهان اسلام گسترش دهد. از این‌رو برای اخذ بیعت نامه‌های را به مناطق مختلف و به برخی از زمامداران اسلامی ارسال کرد. وحتی برخی از علمای عراق وحجاز به ویژه معتزلیان با وی بیعت کردند.661 که برخی از بیعت 4000 عالم مسلمان با ایشان گزارش می‌دهند.662 یکی از ابن‌داعی اقدامات فرا منطقه‌ای وی فراخوان جهاد با روم است. در اواخر سال 353 ق سپاهیان روم شرقی شهرهای اسلامی چون مصیصه وطرطوس در شام را تصرف کردند.663 از این‌رو ابن‌داعی لشکری را در گیلان برای مقابله با رومیان درطرطوس آماده وتجهیز کرد.664 برخی از منابع از فراخوان وی برای جهاد سخن به میان آورده‌اند.665 ظاهرا همان جهاد با رومیان منظور بوده است. به هر روی با شورش امیرکا ثائری این اقدام وی ناتمام ماند.666
3-1- 7- 6- تلاش ابن‌داعی برای رفع اختلافات مذهبی زیدیان گیل ودیلم
یکی از مهم‌ترین اقدامات ابن‌داعی در گیل ودیلم آشتی بین دو گروه زیدیه (ناصریه و قاسمیه) آن مناطق بوده است. چون تاقبل از ورود ابن‌داعی مردم دیلم پیرو فقه قاسم رسی و مردم گیلان پیرو فقه ناصر اطروش بوده‌اند. و با همدیگر درگیری مذهبی داشتند تاجایی که آنان یکدیگر را به گمراهی وفسق و حتی کفر متهم می‌کردند.667 (در فصل پایانی از این اختلافات سخن خواهیم گفت) ابن‌داعی با طرح موضوع “کل مجتهد مصیب”668 موفق شد بسیاری از قاسمیان وناصریان را آشتی دهد وآتش دشمنی میان آنان را تا حد زیادی فرونشاند.669
3-1- 8- 6- ارتباط ابن‌داعی با اهل سنت
از آنجاییکه ابن‌داعی در نزد اساتید سنی مذهبی چون ابوالحسن کرخی حنفی و ابوعبدالله بصری معتزلی تلمذ کرده بود. از این‌رو به پاره‌ای از دیدگاهها وباورهای اهل سنت تمایل نشان می‌داد. او طلحه وزبیر از مخالفان امام علی (ع) را از اهل بهشت بر می‌شمرد.670 و معاویه نیز مورد لعن ودشنام قرار نمی‌داد.671 در حالی که عموم زیدیه و امامیه وحتی فرقه خوارج به کفر و جاودانگی در آتش طلحه، زبیر، معاویه و هرآن کس که در جمل و صفین با امام علی (ع) جنگیده است. باور داشته‌اند.672 از این روست برخی از نویسندگان اهل سنت از تشیع بدون افراط وی سخن به میان آورده‌اند.673 به نظر می‌رسد به خاطر این افکارش ازحمایت حنبیلیان غرب سفیدرود که ازدشمنان دیرینه زیدیان به شمار می‌رفتند674 برخوردار بوده است.675 ودر این راستا ذهبی (م 748ق) نویسنده سنی مذهب با تعابیری چون “الکبیر الرئیس المعظم الشریف” او را می‌ستاید.676 در حالی که این نویسنده هیچگاه از علویان عظیم الشانی چون ناصر کبیر اینگونه سخن به میان نیاورده است. از این‌رو عده‌ای از زیدیان گیل ودیلم برخی از اندیشه‌های ابن‌داعی را برنمی تافتند. و او را به داشتن گرایش معتزلی یا حنفی متهم می‌کردند.677 ابوطالب هارونی از بی مهری و بی ادبی مردم گیل ودیلم وحتی علمای زیدی آن سامان نسبت به وی خبر می‌دهد.678 احتمال می‌رود آن برخوردهای منفی به دلیل گرایش ابن‌داعی به بعضی از مبانی اهل سنت ناشی شده باشد. ناگفته نماند که ابن‌داعی در مساله امامت امیر المومنین علی (ع) ومساله سهم ذوی القربی هیچگاه دیدگاههای اهل سنت را نپذیرفت. وحتی در این باره با استادش ابوعبدالله بصری بسیار بحث وگفتگو می‌کرد.679 به دلیل حساسیت بالای ابن‌داعی درباره آن مسائل، ابوعبدالله بصری شاگردان خود را از بحث در پیرامون آن دو موضوع در حضور ابن‌داعی منع کرد680.
3-1-9- قیام وحکومت داعی ثائری (م اواخر قرن4) برگیلان
ابوالحسن علی بن‌حسین (الثائر فی الله دوم) بن‌جعفر (الثائر فی الله اول) بن‌محمد بن‌حسین بن‌علی بن‌حسن بن‌علی بن‌عمر اشرف بن‌زین العابدین (ع) ملقب به “الداعی” در گیلان برعلیه ابومحمد ناصری قیام کرد. او ناصری را شکست و برحکومت گیلان دست یافت.681 از زمان قیام داعی ثائری اطلاعی در دست نیست. ولی با توجه به اینکه ابومحمد ناصری سالها پس از سال 360ق بر گیلان حکمفرما بوده است.682 احتمالاً قیام وی در اواخر دهه شصت سال 360ق صورت گرفته باشد. در سال 370ق فخر الدوله بویهی از دست برادرش عضدالدوله متواری و به نزد داعی ثائری در هوسم پناهنده گردید ومدتی را در آنجا به سر برد.683 از پایان کار داعی ثائری نیز سخنی به میان نیامده است.
3-1-10- قیام الثائر بالله ثائری (م اواخر قرن4) در گیلان
سید ثائر بالله بن‌مهدی بن‌جعفر (الثائر فی الله اول) بن‌محمد بن‌حسین بن‌علی بن‌حسن بن‌علی بن‌عمر اشرف بن‌زین العابدین (ع) در گیلان دست به قیام زد.684 احتمال می‌رود الثائر بالله لقب وی بوده باشد. از این‌رو اسم او نامعلوم است. خاندانش (جد و پدر وعموهایش) همان گونه که اشاره شد، سالها حکومت گیلان را به دست داشته‌اند. پس از مرگ پدرش در سال 351ق،685 عموها و عمو زاده‌اش تا سال 370ق686 با فراز و نشیب در گیلان حکمفرما بوده‌اند. ولی از زمان قیام وی گزارشی درست نیست. با توجه به زمان حکمر
انی برخی از منسوبین الثائر بالله، احتمالاً قیام ایشان در دهه‌های آخر قرن چهارم صورت گرفته است. ابن‌بابویه رازی رجال شناس و فهرست نگار امامی درباره الثائر بالله می‌نویسد: او ابتدا بر مذهب زیدیان بوده است. و با خروج در گیلان امامت زیدیان آن دیار را برعهده گرفت. ولی سپس او به مذهب امامیه گرایش پیدا نمود. وحتی ادعای ملاقات با امام زمان را نیز مطرح می‌کرد687. شاید تغییر مذهب وی موجب شده است. تا ابوالحسن گیلانی در نامه خویش به عالمان یمن، نام ایشان را در عداد امامان زیدی گیلان ذکر نکرده است. از سال وفات وی چیزی دانسته نیست.
3-1-11- قیام هادی صغیر (م اواخر قرن4) در دیلم
ابوالحسین یحیی بن‌محمد المرتضی بن‌یحیی الهادی الی الحق بن‌حسین بن‌قاسم رسی بن‌ابراهیم بن‌اسماعیل بن‌ابراهیم بن‌حسن مثنی بن‌حسن (ع) ملقب “الهادی” در دیلم قیام کرد.688 به نقل پاره‌ای از منابع او قبل از قیام المؤید بالله هارونی در سال 380ق، در دیلم قیام کرده است.689 ولی از زمان قیام وی چیزی گزارش نشده است. جدش هادی الی الحق بنیانگذار حکومت علویان یمن به شمار می‌رود. پدر ایشان نیز مدتی را پس از جدش هادی الی الحق امامت زیدیان یمن را برعهده داشته است.690 هادی صغیر نخستین کسی است که برای ترویج افکار جدش امام قاسم رسی ونیز امام هادی الی الحق در دیلم اهتمام ورزید. وشا گردانی را نیز تربیت کرد.691 احتمالاً وی همان امام ابوالرضا (در ادامه ذکر می‌کنیم) مدفون در اسبچین گیلان باشد.
3-1-12- قیام المعتضد علوی (م اواخرقرن4) در دیلم
ابومحمد عبدالله بن‌محمد المنتصر بن‌قاسم المختار بن‌احمد بن‌یحیی (هادی الی الحق) بن‌حسین بن‌قاسم بن‌ابراهیم بن‌اسماعیل بن‌ابراهیم بن‌حسن بن‌حسن (ع)ملقب به “المعتضد”692 در دیلم قیام کرد. و بسیاری از دیلمی‌ها گرد او جمع شده و باوی بیعت کردند.693 خاندان وی (بنی مختار) در صعده یمن حضور حضور داشته‌اند. واز جایگاه بلندی در آن سامان برخوردار بوده‌اند.694 المعتضد مدتی را نیز در صعده حاکم بوده است.695 اما از چگونگی ودلیل عزیمت وی به دیلم و نیز از زمان و سرانجام قیام او هیچ گونه گزارشی در دست نیست.
3- 1 – 13- قیام برکات علوی (م اواخرق4) در دیلم
برکات بن‌علی الشاعر بن‌عبدالله بن‌محمد بن‌قاسم رسی بن‌ابراهیم بن‌اسماعیل بن‌ابراهیم بن‌حسن بن‌امام حسن مجتبی (ع) در منطقه دیلم دست به قیام زد.696 برادرش قاسم عیانی (م 393ق) نیز مدتی در یمن حکمران بوده است.697 از چگونگی و سرنوشت قیام برکات علوی اطلاع نداریم. ظاهرا او در تداوم نهضت خود ناموفق بوده است. از این‌رو به یمن بازگشت و مدتی نیز به دلیل نامعلوم از سوی خاندانش در یمن مورد خشم قرار گرفت.698 شاید غضب خاندان برکات به خاطر عدم لیاقت وصلاحیت وی در راه اندازی قیام بوده باشد.
3- 1- 14- قیام ابوالرضا علوی (م اواخر قرن4) در دیلم
بنا به سخن امام منصور بالله ابوالرضا قبل از قیام امام المؤید بالله هارونی، امام ابوالرضا در دیلمان قیام کرده است.699 از نام و نسب ونیز زمان قیام وی چیزی دانسته نیست. یوسف بن‌ابی الحسن گیلانی در نامه‌ای به امام منصور بالله (م) تاکید کرده است که کسی در امامت ابوالرضا تردید به خود راه نمی‌دهد.700 که این سخن از جایگاه بلند وی در نزد زیدیان حکایت دارد. امام ابوالرضا یکی از مخالفان سرسخت اسماعیلیان به شمار می‌رفت وبا هرگونه نرمش یا سازش در برابر آنان به شدت مخالفت می‌ورزید.701 از او به عنوان احیا کننده اندیشه‌های قاسم رسی (ظاهرا در دیلم) نام برده‌اند. وامام ابوطالب هارونی (م 424ق) نیز کتاب الاحکام امام هادی الی الحق نواده قاسم رسی را نیز در پیش وی تلمذ کرده است.702 ازاین‌رو احتمال می‌رود وی همان هادی صغیر نوه هادی الی الحق باشد. چون ابوطالب هارونی به صراحت می‌گوید که کتاب الاحکام را به همراه کتاب المنتخب در نزد هادی صغیر فراگرفته است.703 مگر اینکه هارونی کتاب الاحکام را در نزد دو نفر تلمذ کرده باشد. فرجام قیام ابوالرضا نیز مانند آغاز آن نامعلوم می‌باشد. برخی از منابع از محل دفن وی در اسبچین دیلمان خبر داده‌اند.704
3-1- 15- حکومت ابوزید ثائری (م اواخر قرن4) بر هوسم گیلان
ابوزید ثائری مدتی قبل از قیام مؤید بالله هارونی حکومت هوسم در گیلان را در اختیار داشت. از نام و سال به قدرت رسیدن وی چیزی در منابع ذکر نشده است. با توجه به شهرت “ثائری” احتمال می‌رود ایشان به خاندان زمامدار آل ثائر (که قبلا از آنان سخن به میان آمد) منتسب باشد. برخی از منابع از حکمرانی ابوزید ثائری در هوسم در اواخر قرن چهارم اندکی قبل از قیام مؤید بالله هارونی سخن به میان آورده‌اند.705 ابوزید ثائری پس از قیام و حمله مؤید بالله به هوسم، به سوی دیلم متواری گردید. و به مدت دو سال در دیلم به سر برد آنگاه با مؤید بالله هارونی سازش نمود وبه نزد وی در هوسم بازگشت.706 همکاری ابوزید با هارونی تداوم پیدا نکرد. چون هارونی به فقه ناصر اطروش پایبند نبوده و در امور مالی سختگیری می‌کرد.707 از این‌رو ابوزید با مؤید بالله هارونی به مخالفت برخاست. و هارونی به ناچار از هوسم خارج شد و به سوی یکی از مناطق گیلان رفت. و پس مدتی با حمایت برخی از اهالی گیلان به هوسم بازگشت.708 ابوزید ثائری با تطمیع مالی، اطرافیان هارونی را به سمت خود جذب کرد. این بار هارونی پس از دو ماه اقامت در هوسم مجبور به فرار به سوی ری گردید. و ابوزید دوباره بر هوسم سیطره یافت.709 ثائری مدتی را در هوسم حاکم بود تا آنکه یکی از علویان به ابوالفضل ناصری بر وی شورید و
جای او را در هوسم گرفت. و ابوزید به ری گریخت ودر آنجا ضمن عذر خواهی از مؤید بالله، تلاش نمود او را برای حمله به هوسم متقاعد نماید.710 گویا در این کار موفقیتی به دست نیاورد. سر انجام به تنهای رهسپار هوسم وبه جنگ ابوالفضل ناصری شتافت. او هرچند ابتدا موفق شد بر ناصری فائق بیاید. اما پس از مدت کوتاهی از ناصری شکست خورده وبه دست وی به قتل رسید.711
3-1-16- حکومت ابوالفضل ناصری (م اواخر قرن4) در هوسم گیلان
ابوالفضل ناصر ناصری از نوادگان ناصر اطروش پس از قتل ابوزید ثائری مدتی بر هوسم گیلان حکومت کرد.712 از زمان دقیق قیام وحکومت ناصری چیزی نمی‌دانیم. ولی برخی منابع تاریخی از حکمرانی وی بر هوسم اندکی قبل از قیام و حکومت مؤید بالله هارونی (اواخر قرن چهارم تا 411ق) خبر می‌دهند.713 ناصری پس از قیام علیه ابوزید ثائری وقتل ایشان در اواخر قرن چهارم حکومت هوسم را برعهده گرفت.714 خاندان


پاسخی بگذارید