بعضی علومی که مستقیماً به پرواز مربوطه مانند آیرودینامیک، فیزیک دینامیک، فیزیک گرما، فیزیک الکتریسته و مغناطیس، استاتیک، مقاومت مصالح، هوا شناسی و… . این جا هستش که خدا در کنار بقیه آیاتی که دلالت بر عظمت خود، پرندگان رو مطرح می کنه و آدم رو به تفکر در اون دعوت می کنه.

در میان آیاتی که در قرآن به پرندگان پرداخته، دو آیه (ملک/ ۱۹ و نحل/ ۷۹) به یه دیگه مثل ان که پرواز رو محور قرار داده ان. در این فرصت از نوشته فرازهای این دو آیه در کنار یه دیگه و به محوریت آیه ۱۹ سوره ملک بررسی می شه:

یکی از نکات دقیق و ظریف اینه که در سه قسمت از این دو آیه به واژه دیدن (أَوَلَمْ یَرَوْا) توجه شده. در اول دو آیه و انتهای یکی از اونا که صفت «بصیر» رو واسه خدا انتخاب می کنه، حیرت زدگی اون در ارتباطیه که بین این ویژگی و پرواز هست، چون که بشر پرواز خود رو مدیون نگاه به پرندگانه.[۱] حالا هم این روش از کارآمدترین روش های تحقیق در این زمینه س.

چشم آدمایی که واسه خلبانی انتخاب می شن باید ده دهم و بدون کور رنگی باشه.[۲] پرندگان هم دید تلسکوپی بسیار قوی ای دارن و از فاصله بالا خوب سطح زمین رو می بینن. (عبدالرزاق نوفل، الله والعلم الحدیث/ ۶۱)

علاوه بر ساختار فیزیکی چشم، سرعت و دقت پردازش دریافت های بینایی بوسیله مغز هم اهمیت زیادی داره. اگه سرعت فرار اون ها تو یه بیشه زار انبوه و هنگام شلیک شکارچی تصور شه، فوق العاده بودن اون بهتر نمایان می شه.

پرنده ای رو می یابید که در اثر برخورد با درخت یا یه دیگه به روی زمین افتاده باشه؟ در حالی که در شهرهای بزرگ مانند نیویورک می توان اینجور حادثه ای رو دید، جایی که در شب های پاییزی پرنده های زیادی به خاطر کوری موقت در اثر نورهای مصنوعی به برج ها برخورد کرده، کشته می شن.[۳]

در آیه دیگه (نحل/ ۷۹) عبارت زیر رو بیان می فرماید که شامل نکات قابل توجهیه: «مسخرات فی جو السماء»: «جو» به معنی هوا هستش (العین، ‏۶/ ۱۹۶؛ لسان العرب، ‏۱۴/ ۱۵۷؛ المفردات/ ۲۱۳) این فراز می تونه از دو زاویه مهم باشه

یکی از سۆالات مهم درباره مهاجرت پرندگان، چگونگی راه یابی آنانه. راه یابی بوسیله الگوهای مغناطیسی زمین از جدیدترین عقاید در این رابطه س. اون چه در این جا مناسب بحث حاضره اینه که اون ها نه فقط امواج مغناطیسی زمین رو درک می کنن بلکه اون رو به شکل «الگوهای دیداری» می بینن.[۴]

دقت در شکل ظاهری پرندگان «إِلَى الطَّیْر» نشون می دهد تموم وجود اون ها براى پرواز هماهنگه. ساختمون دوکى شکل، پرهاى لیز، سبک و تو خالى که با گیرانداختن هوا باعث سبکی اون می شن، استخون هایی که در عین استواری، سبک و عموماً تو خالیه و حتی در پرندگانی مثل عقاب در داخل استخون ها کیسه های هوایی هست، سینه پهن که امکان سوار شدن بر امواج هوا رو مى‏دهد، ساختمون مخصوص بال ها که نیمه انتهای اون نیروى بالابرنده ایجاد مى‏کنه، نیمه خارجی اون پرنده رو به سمت جلو هل می دهد. (احمد فۆاد، رحیق العلم والإیمان/ ۱۸۵)

ساختمون دم که با توانایی مانور، حرکت سریع به چپ و راست، گاه با گشودن اون باعث کاهش سرعت و حفظ تعادل در نشستن می شه و گاه به همراه بال ها در مقابل باد پهن می شه و هم چون باد بادکی بالاترین درجه می گیرد و… . (مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ‏۱۱/۳۴۰؛ بی آزار شیرازی، عبدالکریم، قرآن و طبیعت، پدیده های حیرت انگیز عالم آفرینش/ ۱۲۲) همه از ظرافت هاییه که در خلقت پرندگان به کار رفته.

نباید از یاد برد که پرنده موجودیه زنده و خصوصیات فیزیولوژیکی اون هم باید اون رو در این راه همراهی کنه، چون اگه قرار باشه مشکلات به وجود اومده بوسیله پرواز در ارتفاع، زندگی اون رو به خطر اندازد، تناسب اندام ظاهری، سودی نمی بخشه، پس اون در دو بخش باید با پرواز هماهنگ باشه:

 ۱ـ ظاهری؛ ۲ـ سازگاری فیزیولوژیکی. بعضی از این ویژگی ها عبارتنداز:

پرنده مینا

میانگین فعالیت های حیاتی در بدن پرندگان میانگین بالاییه، به این معنا که نسبت به بقیه حیوانات داری قدرت هضم غذای بیش تر، قلب بزرگتر و قوی تر و نبض سریع تر ند. درجه گرما بدن اون ها بالاتر و دستگاه تنفسی مناسب تر واسه نیازای تنفسی، فشار و قند خون بالا و هماهنگى قدرت دید و بقیه حواس هم از دیگر ویژگی های اون ها هستش.(کارم، السید غنیم، الاشارات العلمیه فی القرآن الکریم…/ ۳۲۹؛ باشا، احمد فۆاد، رحیق العلم والإیمان/ ۱۸۴) بررسی فراز بعدی، ضرورت این سازگاری ها رو بهتر نشون می دهد.

ارتفاعات بالا «فَوْقَهُمْ» چه در کوه نوردی و چه در پرواز مشکلات بسیار زیاد ای رو به خصوص واسه موجود زنده می تونه به وجود آورد. کمبود اکسیژن، کاهش فشار هوا، تغییرات دما، تغییرات چگالی هوا از این مواردند که می تونن منتهی به بعضی مشکلات زیستی شن.

آذرخش یکی دیگه از حوادثیه که هر جسم پرنده ای رو تهدید می کنه. شناختن اینکه کدوم ابر خطرناکه و پرواز در چه ارتفاع و مسافتی واسه پرندگان بی خطر و لازمه می بایست اونا رو هواشناسان ورزیده ای کرده باشه.

مثلا پرستوی دریایی فشار سنج داخلی داره که از فاصله چند صد کیلومتری هوای توفانی رو تشخیص داده و راه مناسب رو انتخاب می کنه. (مستند شبکه قرآن، ساعت ۳۰: ۲۱، ۲۱/ ۲/ ۱۳۸۷)

در آیه دیگه (نحل/ ۷۹) عبارت زیر رو بیان می فرماید که شامل نکات قابل توجهیه:  «مسخرات فی جو السماء»: «جو» به معنی هوا هستش (العین، ‏۶/ ۱۹۶؛ لسان العرب، ‏۱۴/ ۱۵۷؛ المفردات/ ۲۱۳) این فراز می تونه از دو زاویه مهم باشه:

ظرافت ادبی که در این فراز از آیه به کار رفته قابل تأمّل می باشه (صَافَّاتٍ وَیَقْبِضْنَ)، چون که «صف» به حالتی گفته می شه که پرنده بال های خود رو باز نگه می داره و پرواز می کنه. «یقبضن» به حالت دیگه پرواز یعنی «بال زدن» اشاره داره

۱ـ اثر جو در نگه داری پرنده.

چون پرنده با همین هوا هستش که پرواز می کنه و اگه خلأ حاکم باشه قادر به پرواز نیس. علاوه بر اون جریانات هوایی که در طبقات فوقانی جو می وزد می تونه بالشتک خوبی واسه سوار شدن پرنده روی اون باشه. (کارم، السید غنیم، الاشارات العلمیه فی القرآن الکریم …/ ۳۳۱)

۲ـ هماهنگی دوطرفه پرنده واسه شناور موندن در جو.

از طرف دیگه خود این جو می تونه مشکل ساز باشه که پرنده باید توان دست و پنجه نرم کردن با اون رو داشته باشه. اثرات جوی بر جِرم پرنده، مستقیماً علمی به نام آیرودینامیک رو بوجود آورده و غیرمستقیم هم با دو علم دیگه از چهار علم پایه پرواز، یعنی: «میکانیک پرواز» و «سازه های هوا فضایی» در ارتباطه.[۵]

حرکت هوا، کم و زیاد شدن فشار اون، تند و کند شدن سرعت باد، جریانات پیچیده و گردآبی، برش باد و انفجار رو به پایین هوای سردِ چگال، عواملیه که جسم پرنده و ویژگی آیرودینامیکی اون باید جواب مناسب رو به تغییرات اون بده.[۶]

ظرافت ادبی که در این فراز از آیه به کار رفته قابل تأمّل می باشه (صَافَّاتٍ وَیَقْبِضْنَ)، چون که «صف» به حالتی گفته می شه که پرنده بال های خود رو باز نگه می داره و پرواز می کنه. «یقبضن» به حالت دیگه پرواز یعنی «بال زدن» اشاره داره. (مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۲۴/ ۳۴۴)

«صافات» اسم فاعل یا صفت مشبههه[۷] که ثبات رو می رساند و با حالت صاف نگه داشتن بال ها تناسب داره، چون حالت پرنده در اون هنگام ثابت و یکنواخته، اما «یقبضن» به صورت فعل مضارع اومده که ادامه رو می رساند و با بال زدن پرنده که یکی پس از دیگری اتفاق می افتد و ادامه داره هم خوانه.

(مَاُمْسِکُهُنَّ إِلَّا الرَّحْمنُ)؛ «که جز (خداى) گسترده‏مهر اونا رو نگاه نمى‏داره» این همه نعمت جلوه ایه از رحمت بی انتهای الهی که اون (إِنَّهُ بِکُلِّ شَی‏ءٍ بَصِیرٌ)؛ «(به چه دلیل) که اون به هر چیزى بیناست»

پی نوشتا :

۱.  محمد بن احمد، قرطبى، الجامع لأحکام القرآن

۲.  رضایی اصفهانی، محمد علی، درآمدی بر تفسیر علمی قرآن

۳.  باشا، احمد فۆاد، رحیق العلم و الإیمان

۴.  ابوالفتوح رازی، حسین بن على،‏ روض الجنان و روح الجنان فى تفسیرالقرآن، تحقیق: محمد جعفر یاحقى، محمد مهدى ناصح

۵.  فراهیدی، خلیل بن احمد، العین

۶.  قرشی، سید على اکبر، قاموس قرآن

۷.  حمیدی کلیجی، سعید، قرآن و طبیعت «پدیده های عجیب عالم آفرینش»

چیجوری سلامت روحی خود رو افزایش بدیم؟

هدف از زندگی چیه و واسه چه هدفی باید زندگی کنین؟

بازنشر باشگاه خبرنگاران قرآن

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *